Doğrusu ay başında yazmaktı ama yapamadım. Lozan Zaferi´ne yalan-yanlış dil uzatılmasından çok rahatsız oldum ve Ekim´in ilk yazısına Lozan´ı konu aldım.
Yılın onuncu, sonbaharın ikinci ayı. 31 günlüktür ve “teşrin” aylarının ilkidir. “Teşrin”, Arami ve Süryanice´den gelir. Rumi Takvimin sekizinci-dokuzuncu aylarını, Arami ve Süryani takvimlerinin yedinci ayını ifade eder. Bizde de, Ekim ve Kasım teşrin aylarıdır. Ekim´e birinci teşrin ya da “Teşrin-i evvel”, Kasıma da ikinci teşrin yahut “Teşrin-i sani” denilirdi. Annem Cumhuriyet Bayramı´nı “29 Teşrin-i evvel Bayramı” şeklinde söylerdi. İlkokulu da sonradan 29 Ekim olarak isimlendirilen “29 Teşrin-i evvel” Mektebinde okumuştu rahmetli.
10 Ocak 1945 günlü yasa ile adını Ekim yaptılar. Ekim-dikim zamanı olduğu için böyle denilmiş. Ben de dün maydanoz, tere ve pazı tohumunu serptim. Önümüzdeki günler için 30 kadar bakla, 50-60 kadar da soğana hazırlanıyorum. Yer kalırsa birkaç tane de sarımsak gömebilirim. Ayın yirmisi gibi de sonbahar fotoğrafları çekmek üzere toroslara vurmayı düşünüyorum. Belemedik bence bu amaçla gidilebilecek en güzel yerlerden biri.
Yılın tatlı dönemlerinden sayılır. Gurbet ellerini bilmem; Adana´mızda ne sıcak, ne soğuktur.
1950-2015 kayıtlarına göre yazalım. Ortalama sıcaklık 21,3, ortalama en yüksek sıcaklık ise 29,0 derece. 65 yıllık kayıtlara göre en yüksek sıcaklığı 8 Ekim 1994´te 39,4 olarak ölçmüşler.
Ortalama en düşük sıcaklık 15,9 iken kayıtlardaki en soğuk günle 30 Ekim 2003´te karşılaşmışlar: 4,8 derece.
Ortalama güneşlenme süresi 7 saat 12 dakika. Ay içinde ortalama 5 gün 12 saatte metrekareye toplam 40 kilo 600 gram yağış döker.
Uzun yıllar içinde yapılan gözlemlere dayanarak fırtına günlerine de tarih belirlemiş geçmişlerimiz. Buyurunuz şimdi de Ekim´deki fırtınalarımıza:
- 3 Ekim: Kuş Geçimi Fırtınası. Güya ki, son kuşların göç etme dönemi bugün başlıyormuş.
- 4 Ekim: Koç Katımı Fırtınası (Sürüye koçların katılmasını anımsatır).
- 9 Ekim: Yaprak Dökümü Fırtınası. Bu da, toprağın bir sonraki mevsim için gıdalandırılması demek.
- 14 Ekim: Meryem Ana Fırtınası. Yıldırımlı, şimşekli, yağışlı dönemlere girildiğine işaret eder. “Mukayyet olun” uyarısı sayılır. Anadolu hristiyanları vermiş bu ismi.
- 17 Ekim: Kırlangıç Fırtınası, kalan kırlangıçlara “Hadi artık, soğuklar geliyor. Göçecekseniz göün artık” diyen fırtınaymış.
- 21 Ekim: Bağ Bozumu Fırtınası. Teveklerde kalan üzümlerin toplanması ve sirkeden pekmeze, bandırmadan kesmeye, kışlık nevalenin hazırlanması için son düdük yerine geçer.
