Ankara için Anıtkabir ne ise bir zamanların Hatay Devletine başkentlik yapmış olan Antakya için de Meclis Binası oydu.
Son depremde tüm şehirle birlikte Meclis de yerle bir oldu.
MECLİS
Meclis binası şehrin kalbinde Köprübaşı mevkiinde, Müze, Belediye Dairesi, Eski Postane ve Ziraat Bankası gibi tarihi yapıların yer aldığı Cumhuriyet Meydanının en görkemli köşesiydi.
İşgal sırasında 1920’lerde Fransız mimar Leon Benju tarafından sinema ve balo salonu olarak tasarlanmıştı.
Hatay Devleti döneminde Meclis olarak da kullanılan Bina Cumhuriyet Balolarının da adresi olmuş, 1960’lara kadar da sinema ve gazino olarak kent yaşamına renk katmıştı.
Son yıllarda Sanat ve Kültür Merkezi olarak hizmet vermekteydi.
Üst katı Kütüphane, bir dönem meclis olarak tefriş edilen rustik sinema salonu ise hafta sonları Medeniyetler Korosunun halk konserleri verdiği, çeşitli kültür etkinliklerine ev sahipliği yapıyordu.
Meclis binası 6 Şubat 2023 depreminde çevresiyle birlikte enkaza dönüştü.
İŞGAL
Mondros Ateşkesiyle Osmanlı çözülmeye başladığında Anadolu dört bir yandan işgale uğrar.
Mustafa Kemal’in önderliğinde başlayan milli direnişle Anadolu toprakları adım adım kurtarılıp, 1923’de Türkiye Cumhuriyeti ilan edilir.
Ancak emperyalist paylaşım, İngiliz ve Fransız işgali altındaki İskenderun - Hatay Sancağını yeni cumhuriyetin sınırları dışında tutmuştur.
İşgal ve ayrılık 20 yıl sürer.
Fransa, 1936 yılında bölgeden çekilirken Suriye’ye bağımsızlık verir, Sancak’ı Suriye’nin himayesine bırakır.
Atatürk, ‘’Huduttaki Ay’’ anlamında adlandırdığı Hatay’ın Suriye sultasından kurtarılması için direnişin ilk işaretini verir, direniş ve meşakkatli diplomatik girişimlerin ardından Hatay plebisit ile istiklaline kavuşur.
HATAY CUMHURİYETİ
2 Eylül 1938’de bağımsızlığını ilan eden Hatay Cumhuriyeti Milletler Cemiyetinin tanıdığı egemen bir devlettir.
Başkenti Antakya’dır. Yasama organı Hatay Millet Meclisi, ulusal marşı Türk İstiklal Marşıdır. Resmi dilleri, Türkçe, Fransızca ve Arapçadır.
Nüfusu tahmini 235 bin, para birimi Türk ve Suriye liralarıdır.
DEVLETLEŞME
Hatay Meclisi 7 Eylül 1938 tarihinde Anayasanın kabulü ile yasama faaliyetine başlar.
Devlet başkanı Tayfur Sökmen’dir.
13 Ağustos seçimlerine göre Meclis çoğunluğu Türklerdedir.
40 sandalyeli Mecliste 22 Türk, 11 Arap, 5 Ermeni ve 2 Rum Ortodoks milletvekili mevcuttur.
Meclis ilk oturumunda Sancak Anayasasını Hatay Cumhuriyeti Anayasasına dönüştürüp, Bayrak kanununu kabul eder.
Hatay Devleti Bayrağı Atatürk tarafından tasarlanmıştır. Türkiye Cumhuriyeti bayrağına benzemekte olup tek farklılık yıldızının dış hattının beyaz içinin kırmızı olmasıdır.
Hatay Devleti Bayrağı aynı gün halkın coşkulu tezahüratı ve 11 pare top atışı eşliğinde Meclis binasının önünde göndere çekilir.
Meclis, devlet oluşumunu pekiştirme yönünde yoğun bir mesaiye başlar.
Suriye’ye bağlı Gümrüklere el koyar, Suriye Karakolları karşısına Hatay Gümrük Karakolları kurulur, Türkiye ile gümrük duvarları kaldırılarak pasaportsuz seyahate izin verir, Anavatan kanunları Hatay kanunu olarak kabul edilir, maaşlar ilk defa Türk parası ile ödenir ve ardından Türk Lirası Hatay’ın resmi parası olarak kabul edilir.
10 Kasım 1938
Atatürk Hatay’ın bağımsızlığını görse de Türkiye topraklarına katılmasına ömrü vefa etmemiştir.
Ölüm haberi Türkiye gibi Hatay Cumhuriyetini de sarsar.
Bayraklar yarıya indirilirken, okullar tatil edilir, bankalar, çarşılar kapanır, minarelerden selâlar yükselirken, kiliseler çanlarını çalar.
Şehir ağlamaktadır. Hatay Meclisi bir ay milli matem ilan eder.
KAVUŞMA
TBMM, 16 Haziran 1939 günü Türkiye ile Hatay sınırlarının ortadan kaldırılması dahil iki ülke arasındaki tüm mali ve idari hükümlerin geçersizliğini ilan eder.
Hatay Meclisi de, bağımsızlığının dokuzuncu ayında, 29 Haziran 1939’da, ‘’Türk camiasının ayrılmaz parçası Hatay’ın Anavatana kavuşması’’ gündemiyle toplanır.
Oybirliği ve alkışlarla ilan edilen kararla, Hatay Meclisi kendi iradesiyle varlığını sona erdirir, yeni bir vilayet olarak Türkiye Cumhuriyetine bağlanır.
Hatay’ın Fransız işgali ve Suriye sultasından kurtarılması, kararlı bir siyasi manevra olarak kabul edilir.
Genç Türkiye Cumhuriyeti, Atatürk’ün dirayetli stratejisi sayesinde tarihi bir “diplomatik zafer” kazanmıştır.
‘’Hatay benim şahsi meselemdir’’ diplomatik zaferinin, bölge tarihinin tanığı olan, Hatay Cumhuriyetine başkentlik yapan Antakya’nın sembollerinden Meclis binası depremde tüm şehirle, tüm hatıraları ile birlikte yerle bir oldu.
