Atatürk’ün ‘’benim şahsi meselemdir’’ diyerek sabırla, titiz bir diplomasi ile Fransız işgalinden kurtuluşunu sağladığı, ölümünden sonra 1939 yılında Türkiye topraklarına katılan Hatay şimdilerde huzursuz ve kırgın.
Bir zamanlar başkent olmanın izlerini hala taşıyan, çok kültürlü barış diyarı, pandemiyle de kaybettiği eski ekonomik canlılığını toparlama gayretinde. Ancak bölgenin ticari ve sosyolojik aynası ‘’Uzun Çarşı’’ rahatsız ve ümidini yitirmiş görünüyor.
En büyük hassasiyet Suriyeli sığınmacılardan kaynaklanan, kökleri tarihe uzanan demografik doku ve yaşam tarzı değişikliği. Her kesimde endişe diz boyu.
Suriye’nin bölgeye yönelik plebisit çağrışımlı iştahının kabardığına da dikkat çeken dünün yükselen değeri Hatay, ekonomik darlık, işsizlik, pandemili gelecek kaygısıyla harmanlanmış tuhaf bir sosyo-psikolojik sıkışmışlık içinde.
SANCAK
Osmanlı dağılırken yedi düvelin işgaline uğrayan savaş yorgunu Anadolu toprakları Mustafa Kemal’in önderliğinde adım adım kurtarılıp 1923’de Cumhuriyet ilan edildiğinde, emperyalist dayatmalar İskenderun - Hatay Sancağını sınırlarımız dışında bırakmıştı. İşgal ve ayrılık 20 yıl sürdü.
Fransa bölgeden çekilirken Suriye’ye bağımsızlık verdiğinde Sancak’ı Suriye’nin tasarrufuna bırakmıştı. Ankara Hatay’ın bağımsızlığı için hemen harekete geçerek meseleyi Cenevre’ye Milletler Cemiyetine taşır.
Milletler Cemiyeti, giderek artan gerilim karşısında bölgeye gönderdiği uluslararası gözlemcilerin raporları doğrultusunda 27 Ocak 1937’de Hatay’ın bağımsızlığını kabul eder. Başkent Antakya’dır.
Mustafa Kemal’in zaman ve zemini kollayan başarılı stratejisi Cumhuriyete “Diplomatik Zafer” kazandırmıştır.
Hataylılar Atatürk’ü farklı bir içtenlikle sever. Atatürk’ün ölüm haberi Türkiye gibi bağımsız Hatay Devletini de derinden sarsar. Bayraklar yarıya iner, Çarşı, bankalar kapanır, okullar tatil edilir, minarelerden selâlar yükselirken kiliseler çanlarını çalar, şehir ağlamaktadır. Hatay Meclisi bir ay milli matem ilan eder.
DEMOGRAFİ
Antakyalılar, Ankara’nın ilgi alanının dışına düştükleri ölçüde Suriye’nin iştahının kabardığına İnanmakta.
Huzursuz ve sancılı bölgenin Ankara’nın samimi ilgisine ihtiyaç duyduğunu söylemek yanlış olmaz.
Bölge, zaman zaman Suriye’den yükselen ‘’ İskenderun - Antakya kadim Arap toprağıdır, hakkımız bakidir’’ çıkışları karşısında huzursuz olup, demografik yapı ve sosyal dokunun giderek bozulmasıyla, plebisit imalarına tepki vermekte.
Çarşı’da kültür, inanç, dünya görüşü bağlamında ötekileştirildikleri, Ankara tarafından siyaseten sevilmedikleri, adeta cezalandırıldıkları duygusu hâkim.
BİR DOKUN BİN AH İŞİT
‘’ Medeniyetler beşiğiydik. Her anlamda bölündük. Farklı kültür ve inançlar hala bir arada olabilsek de eski samimiyet kalmadı.
Eskisi gibi değiliz. Müslüman, Yahudi, Hristiyan Ortodoks yüzyıllarca birlikte olabilmişken şimdi Müslümanlar dahi kendi içinde bölündü. Suni, Alevi, Arap ve Türkler arasındaki çizgiler kalınlaşıyor.
Kendi nüfusumuzdan fazla sığınmacı akınına maruz kaldık. Fiziki ve sosyal yapı bunu kaldıramaz durumda. Mahalleler arasında çatışmalara yol açabilecek provokasyonlar yaşanmıyor değil. Hırsızlıklar, tacizler, kavgalar hemen Suriyelilerin üzerine atılıyor.
Kayıt dışı, sigortasız, vergisiz iş yapanlar Çarşı’nın dengesini bozdu.
Ankara’dan beklenen hizmet desteğini alamadığımız gibi engellemeler olduğu da duyuluyor. İktidara yakın yerel yönetimler beş alırken muhalefet partili belediyeler ancak bir alabiliyor.
Biz gelenleri misafir sayıyoruz ama ‘’Biz değil sizler gideceksiniz buradan’’ diyenleri var.
Güvenlik ve beka endişesiyle birçoğumuz evini barkını satıp buralardan göçtü. Bölgede yabancıların sahiplendiği emlak meşru çerçeveyi aşmış durumda. Kim ne kadar toprak alıyor bilmiyoruz.
Gençlerimiz de bir bir uzaklaşıyor bizden.
Yaşam tarzımızı, hoşgörü sınırlarımızı zorlayan bir sinirlilik içindeyiz. Herkes dertli’’
