Geçen yüzyılın felaketi İspanyol gribinden tam da yüz yıl sonra yaşamakta olduğumuz küresel korona salgınının yaşamımızda birçok şeyi değiştireceği ve artık hiçbir şeyin eskisi gibi olamayacağı kaçınılmazdır.
Tarihteki büyük salgınların sosyal, ekonomik ve siyasi gidişatı yönlendirip yeniden şekillendirdiği bilinmektedir.
Kitlelere tahripkar savaşlardan daha ağır kayıplar verdiren, çaresizlik ve gelecek endişesi yaratan küresel salgınlar, siyasi rejimleri, hükümranlıkları, yönetimleri alt üst eden özelliğe de sahiptir.
Bilinen bir ilacı, aşısı, tedavisi olmadığı için küresel çapta yayılan pandemiler, yol açtığı çaresiz kitle ölümleri ile insanlık tarihine tahminlerin ötesinde kalıcı izler bırakmıştır.
Yüzlerce yıl öncesinden hatırlanan veba, kolera, sıtma, tifo, kızamık, çiçek ve İspanyol gribi günümüzdeki korona virüsü gibi küresel salgınlardandır.
***
Korona virüsü salgınının Birleşmiş Milletler Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından küresel salgın olarak ilan edilmesi bağlamında, salgınların etki ve kapsamına göre aşağıdaki sınıflandırmanın yapılması mümkündür.
Seyrek ve düzensiz bulaşıcı hastalıklar tıbbi anlamda SPORADİK, belli bir coğrafyada sürekli tekrar eden salgınlar ise ENDEMİK olarak tanımlanmaktadır.
Bir bölgedeki salgınların beklenmedik şekilde ani artışı EPİDEMİK olarak, kıtalara yayılabilen küresel salgınlar ise PANDEMİK olarak adlandırılmaktadır.
***
Çağımızın gelişmiş teknik ve sağlık bakımı olanaklarına rağmen aşı ve tedavi açısından çaresizlikler yaşatan çok bilinmeyenli salgınların, halihazırda tüm enerjisini yoksullukla savaşa vakfetmiş olan sağlık altyapıları olmayan coğrafyalarda daha büyük felaketlere sebep olma olasılığı bilim çevrelerini düşündürmektedir.
Aynı gemide olduğumuz, bizden daha az avantajlı kitlelerin küresel salgınlara karşı daha kırılgan olacağı ve tahribatın daha yıkıcı olacağı bilinmektedir.
Dünyada en az gelişmiş olarak nitelendirebileceğimiz, sağlık alt yapısı yok denecek düzeyde olan ve çok başka sorunlarla baş etmeye çalışan ülkelerin kritik durumuna ilgisiz kalınması bir anlamda kendi geleceğimizi de riske atmak anlamına gelecektir.
Çoğunluğu Afrika coğrafyalarında bulunan en az gelişmiş nüfusun 1,5 milyarı aştığı ve dünya nüfusunun yüzde 20’sini oluşturduğu tahmin edilmektedir.
***
Salgınlar karşısında daha kırılgan olduğu düşünülen bir diğer kesim ise zorunlu göçlerle yerlerinden edilip çok kötü koşullar altında farklı bölgelere göç etmiş olan mülteci olarak adlandırdığımız sığınmacı nüfustur.
Toplam sayıları 100 milyona yaklaşan söz konusu zorunlu göç sığınmacılarının bulundukları sınır boyları ve geçici kamp koşulları incelendiğinde belirli bir sağlık otoritesine bağlı olmadıkları, sağlık kayıt ve geçmiş sağlık hikayelerinin bilinmediği anlaşılmaktadır.
Günlük yaşamlarını idame ettirmede dahi büyük dramlar yaşayan sığınmacıların acil sağlık bakımı ve salgın tehlikesi karşısında, ilk planda bilgilendirme dili, iletişim ve uyarı kanalları açısından zayıf ve korumasız kalacağı tahmin edilmektedir.
Sığınmacılar, küresel salgınların kolayca at oynatabileceği en kırılgan ve sahipsiz topluluklardır.
***
En az gelişmiş yoksul ülkeler ve sığınmacı topluluklar, daha çok Afrika’da veya Afrika üzerinden yakın bölgelere taşmış olan, halihazırda insani kriz yaşamakta olan kitlelerdir.
Açlık ölümlerinin rapor edildiği, kıtlık yaşayan, kanlı iç savaşlarla kitlelerin yerinden edildiği, salgın hastalık kırımlarının devam ettiği Afrika coğrafyası bu açıdan kritik bir eşiktedir.
Korona virüsü gibi küresel bir salgının, Afrika’da her zaman uygun ortam bulabilen sarıhumma, sıtma, kolera, ebola gibi endemi ve epidemilerle buluşması, yerküremiz ve insanlık açısından büyük dramlardan birisine yol açabilecektir.
***
Dünyamızın, İspanyol gribinden tam yüz yıl sonra yeni bir salgınla baş etme telaşında olduğu bu kritik ortamda, küresel sağlık istikrarı bağlamında gerekli insani dikkat ve özeni göstermememiz halinde, Afrika ve mülteci gerçeğinin bumerang etkisiyle, saatli bir bomba gibi tekrar bize geri dönmesi işten bile olmayacaktır.
