Tarımsal Gelişme Eğitim ve Sosyal Dayanışma Vakfı (TARGEV) Başkanı Sami Doğan , Erdoğan tarafından açıklanan hububat ve bakliyat alım fiyatları özellikle buğday alım fiyatlarının,  2. grup Sert Ekmeklik buğday 1.650 TL/Ton geçimini çiftçilik yaparak sağlayan üreticiyi memnun etmediğini vurguladığı açıklamasında şunları kaydetti:

“Açıklanan TMO alım fiyatlarında (2. grup Sert Ekmeklik buğday 1.650 TL/Ton), hangi kriterlerin dikkate alındığı belli değildir. Genellikle alım fiyatları belirlenirken, üretici maliyetleri, dünya ürün fiyatları, ürün üretiminde kullanılan girdi fiyatlarının seyri, yurtiçi enflasyon oranı, yurt içi ve yurt dışı ürünün üretim ve stok miktarları gibi kriterler dikkate alınmaktadır. Dünya buğday üretimi geçtiğimiz sezona (2019/2020) göre bu sezon (2020/2021) yaklaşık 35 milyon ton artacağı ve buğday stokunun da yaklaşık 10 milyon ton civarında olacağı tahmin edilmektedir (IGC.). Geçen yıl dünya buğday üretiminin fazla olması nedeniyle dünya buğday stokları bir miktar artmış, dolayısıyla dünya buğday fiyatları bir miktar düşmüştür. Bugün navlun, sigorta ve vergi hariç kırmızı sert buğdayın dünya borsalarındaki fiyatı 235-250 Fob/ABD doları/Ton dur. Bu fiyatlara navlun, sigorta ve Gümrük Vergisi ilave edildiğinde Türkiye'ye maliyeti 365-385 ABD Doları/Ton olmaktadır. Bu fiyatlar sürekli artan dolar fiyatları ile Türk Lirasına çevrildiğinde 2.600-2.750 TL/Ton'a tekabül etmektedir.

Yurtiçi buğday fiyatlarına baktığımızda, 5 Mayıs 2020 tarihinde Kırmızı Sert Buğday Konya Borsasında 1.734 TL/Ton, Polatlı Borsasında 1.794 TL/Ton, Edirne Borsasında 1.668 TL/Ton'dan işlem görmüştür.

Türkiye'de yılda kişi başına 179.4 Kg buğday (TUİK) tüketilmektedir. Toprak Mahsulleri Ofisi Genel Müdürlüğünce yaptırılan araştırmaya göre kişi başına günlük ekmek tüketimi 333 gramdır. Bu tüketim özellikle AB ortalamasından 2-3 kat daha fazladır. Türk insanı tükettiği 333 gramlık ekmekle, günlük enerjisinin yaklaşık % 30-36’sını, Demirin % 12-48’ini, Proteinin % 39-42’sini, B1 ve B2 vitaminlerinin yaklaşık %15-30'unu (Türkiye Fırıncılar Federasyonu) karşılamaktadır.

Türkiye'nin yedi bölge ve tüm illerinde üretilen buğday, yaklaşık 2.5 milyon çiftçi ailesinin geçim kaynağını oluşturmaktadır. Türkiye'de üretilen buğdayın yaklaşık %35'i İç Anadolu Bölgesi, %16,5'i Marmara Bölgesinde, %13,5'i Güney doğu Anadolu Bölgesinde, %11,5'i Ege Bölgesinde, %10'u Doğu Anadolu Bölgesinde, %7'si Akdeniz Bölgesinde ve %6,5'i Karadeniz Bölgesinde üretilmektedir.

Türkiye'de buğday ekim alanlarının yaklaşık %95'ınde sulama yapılmamaktadır. Buğday kuru koşullarda yağmur rejimine bağlı olarak yetiştirildiğinden buğday verimi düşüktür. Türkiye'de hektara ortalama buğday verimi 2.750-2.850 kg arasında değişirken, bu miktar ABD'de 3.200-3.500 kg, AB'de (ortalaması) ise 5.200-5.500 kg’dır.

Son yıllarda buğday alım fiyatlarının düşük belirlenmesi, kımıl ve süne zararlısının buğday kalitesini olumsuz etkileyerek fiyatının düşmesine neden olması, özellikle 2017-2018 ve 2019 yıllarında ekim alanlarında azalma olmuştur. İlk defa buğday ekim alanları 7 milyon hektarın altına inerek 2019 yılında 6.8 milyon hektara düşmüştür.

Türkiye'de 2019/2020 üretim sezonunda buğday ekim alanlarında önemli bir değişmenin olmayacağı ve 6.8 milyon hektar civarında olacağı tahmin edilmektedir. Bazı bölgelerimizde bu sezon verimin biraz artacağı tahmin edilirken bazı bölgelerde de yağış eksikliği ve dolu felaketi nedeniyle verim düşüşü beklenmektedir. Sonuç olarak içinde bulunduğumuz yıl buğday üretiminin 19-19,5 milyon ton civarında olacağı tahmin edilmektedir.

Önceki yıllarda Hükümet tarafından açıklanan buğday fiyatları dünya fiyatlarına yakın hatta dünya fiyatlarının biraz üstünde açıklanırdı. 18 yıllık AK Parti iktidarı döneminde de bazı yıllar dünya fiyatlarının üzerinde buğday fiyatları açıklanmıştır.

 Tarımsal işletmelerin sürdürülebilir olabilmesi için ürün fiyatlarından daha ziyade tarımsal işletmelerin gelirleri dikkate alınarak, yıllar itibariyle gelirlerin garanti edilmesi gerekmektedir. Eğer bir çiftçi ailesi ürettiği ürünlerden elde ettiği gelirle geçimini sağlayamıyor ve başka işlerde çalışarak geçinmeye çalışıyorsa o çiftçi ailesi için fiyatın 1.650 TL/Ton olması, 2.000 TL/Ton olması çok fazla bir şey ifade etmez.

Tarımsal işletmelerin geniş araziye sahip olması başta mekanizasyon olmak üzere tüm girdilerde ekonomik kullanım sağlayarak maliyeti düşürmektedir. ABD'de ortalama işletme büyüklüğü yaklaşık 180 hektar, AB'de 11 hektar iken Türkiye'de 6 hektar dır. Türkiye'de işletmelerin çok küçük olması nedeniyle teknoloji kullanımı düşük ve üretim maliyetinde istenilen minimizasyon sağlanamamaktadır.

Türkiye'de buğday üretiminin yapıldığı alanlardaki iklim, toprak ve topoğrafik özelliklerden kaynaklanan verim düşüklüğüne rağmen, Türk çiftçisinin kullandığı girdilerin fiyatları,  ABD ve AB çiftçilerinin kullandığı girdi fiyatlarından en az 2 kat daha pahalıdır. Kaldı ki bu ülkeler yüksek miktarlarda tarım ve kırsal kesime çok büyük miktarlarda destek sağlamaktadırlar.

Türkiye'de hektara buğday maliyeti (bölgelere göre değişmektedir) yaklaşık 5.500-6.000 TL, (bu maliyet ABD'de 3800-4000 TL, AB'de ise 4.100-4.400 TL civarındadır) buğday verimi ise 2750-2800 kg/ha civarındadır. Ton maliyeti 2.000-2.100 TL arasındadır. Dolayısıyla Sayın Cumhurbaşkanı tarafından açıklanan Alım Fiyatı üretim maliyetini bile karşılamamaktadır.

Buğday üretimi yapan bir işletmenin ortalama işletme büyüklüğünde olduğunu varsayıp bir hesaplama yaptığımızda; 6 hektar x 2.800 Kg= 16.8 Ton Açıklanan fiyat 1.650 TL/ton

6 Hektar buğday alanından elde edilen gelir=16.8 x 1.650 = 27.720 TL

6 Hektar alanda yapılan buğday maliyeti 5.500 TL/Ha x 6 ha = 33.000 TL

Türkiye'de 6 hektar veya 60 dekar alanda buğday üretimi yapan bir çiftçi, yaptığı bu faaliyetten dolayı 5.280 TL zarar etmektedir.

Görüleceği gibi Sayın Cumhurbaşkanının açıkladığı buğday alım fiyatı maliyeti karşılamadığı gibi çiftçiyi zarar ettirmektedir.

Türkiye İstatistik Kurumunun verilerine göre 2002 yılına göre 2019 yılında toplam işlenen alan 3.5 milyon hektar azalarak 23 milyon 95 bin hektara, buğday ekim alanı da 2.4 milyon hektar azalarak 6.milyon 846 bin hektara düşmüştür. Eğer ürün fiyatları üreticiyi tatmin etse neden üretimden vaz geçsin. Son on sekiz yıldır tarım sektöründe önemli kan kaybı olmuş, 1 milyon çiftçi ailesi kırsal alandan koparak şehirlerin varoşlarına göçmüş, köyündeki yaşamı özler olmuştur.

Sonuç olarak, buğday Türkiye için son derece stratejik bir ürün olup, sadece ekmek olarak tüketim miktarı 10.5 milyon tondur. 83 milyon nüfusumuza ilave olarak 5 milyona yakın göçmen ve mülteciler eklendiğinde 88 milyon kişinin beslenmesinde birinci sıradaki ürün olan ekmeğin ham maddesini oluşturmaktadır.

Covid-19'un dünyayı sarstığı pandemi sürecinde, gelişmiş ve gelişmekte olan  tüm ülkeler gıda güvencesini garanti altına almak için tarım ürünleri ihracatına sınırlama getirerek ihracatı izne bağlamışlardır. Cumhurbaşkanı tarafından açıklanan ve TMO tarafından 2020/2021 alım sezonunda alınacak başta buğday alım fiyatları olmak üzere diğer ürünlerin fiyatlarının yeniden (dünya fiyatları, ürünün maliyet fiyatları, enflasyon oranı vb. dikkate alınarak) belirlenerek Türk çiftçisinin alın terinin karşılığının verilmesi gerekmektedir. Türk insanının geleceğinin garanti altına alınması tarımsal üretimin sürekliliğine bağlıdır. Tarımda süreklilik işletme (çiftlik) gelirine bağlıdır, gelişmiş ülkelerde olduğu gibi tarımsal işletmelerin geliri garanti altına alınması gerekmektedir. Geliri garanti altına alınan buğday çiftçisi üretimden kopmaz, köyünü terk etmez. Geleceğimizi bugünden garanti etmemiz gerekmektedir. Bundan dolayı, ürün hasadı başlamadan önce 2.grup Sert Ekmeklik buğday alım fiyatının 2.200-2.300 TL/Kg. olarak açıklanmasını ve 2020 Mayıs-Aralık ayları arasında ithalatın yasaklanmasının ilan edilmesi gerekmektedir”