Avrupa'da
Sosyal Demokrasi
Cezmi Doğaner-Hollanda
Öğretim uyesi
[email protected]
tlf: 00 31 614 444 509
Avrupa'da Soyal Demokratların inişli çıkışlı
durumlarına rağmen kazandıkları başarıya
karşın, Türk sosyal Demokratlarının
bir türlü kendilerine gelememleri, üzerinde düşünülmesi
çalışılması ve içinde bulundukları
çıkmazları nasıl aşabileceklerinin
net, açık analizlerini yapıp, kendilerini başarıya
götürecek çıkış yollarını
bulmalarının tam zamanı geldi.
Avrupa'da Sosyal Demokrasi kimlik kazanmış bir politika
ve yaşam biçimi. Avrupa Sosyal Demokrasisi politik
bir güç olarak varlığını her
zaman sürdürecektir.
Avrupa genelinde ve Hollanda'da Sosyal Demokrasinin içinde
bulunduğu durumu ve gelişmeleri irdeleyeceğiz.
Bu durum bizi iki açıdan ilgilendirmektedir. Birincisi:
Türk Sosyal Demokrat hareketi batının deneyiminden,
birikiminden yararlanacak, ikincisi: Avrupa'da yaklaşık
5 milyon civarında Türk vatandaşı yaşamakta
insanlarımız bu gelişmelerden etkilenmektedir.
Avrupa'da Sosyal Demokratlar 1990'lı yılların
başında kendilerine dört hedef belirlediler.
1. "Yeni girişimcilik" sloganı ile Avrupa'da
20 milyonun üzerinde işsiz için yeni istihdam
olanakları aranıyor. Küçük ve
orta boy işletmeciliği teşvik etmek ve insanları
bağımsız girişimciliğe yönlendirmektir.
2. "Daha sosyal bir devlet" sloganı ile Avrupa'da
yeni sağ iktidarların toplumda oluşturdukları
bazı sorunların üstesinden gelebilmek için
geliştirildi.
3. "Adaletli vergilendirme" Yeni girişimcilere belli
olanaklar sunulurken; çok kazanandan çok, az kazanan
da az vergi alma anlayışını hedefliyordu.
4. "İç güvenlik" başta uyuşturucu,
kara para ve insan kaçaclğı ile mücadele
ile birlikte Avrupa'da yeni sağ iktidarlarca kışkırtılan
ırkçı grupların ayrımcı, huzuru
bozacak ve toplumun güvenliğini sarsacak olaylarına
engel olmak.
Avrupa kamuoyunda Sosyal Demokratlar etkinliklerini güçlendirmek
ve geliştirmek için liberallere oy veren sağ
seçmeni kendi taraflarına çekmek için
daha liberal bir tavır içine girerek söylemlerini
ve programlarını daha liberal tanıtmaya başladılar.
Avrupalı Sosyal Demokratların bir kısımı
bu değişikliğe "Bize belki sağdan pek
çok seçmen kazandıracak ama var olan seçmenimizi
de kaybettirecek. Sonuçta kayıp, kazançtan daha
çok olacak" gerekçesiyle karşı çıktılar,
ki bu sav şimdiden kanıtlandı bile.*
Hem İngiltere Başbakanı Blair hem de Alman Başbakanı
Schröder Son Avrupa Perlementosu ve yerel seçimlerde
oyları çok düştü. Yapılan kamuoyu
yoklamalarında bugün seçim olsa iktidarı
kesin kaybedecekleri gözü ile bakılmaktadır.
Hollanda İşçi Partisi'nin son yıllarda
Avrupa genelinde baş gösteren liberal eğilime karşı
boyun eğmesinin en önemli göstergesi ise 2000 yıllarında
söylemelerinde değişiklik oldu.
Bu söylem değişikliği iktidarı ve yüzde
ellilere varan oy kayıbına neden oldu.
2004 yılında yapılan seçimlerde kendilerini
tekrar toparlamayı başardılar.
Sosyal Demokrasi nedir? Neden insanlar Sosyal Demokrat olur? Bu
sorulara verilecek yanıt, kimliğimiz, mücadelemizin
niteliği, sahip olduğumuz değerlerimiz, hızla
değişen dünyaya uyacak bir yanıt olması
gerekir.
Toplumda her birey ve herkes için dayanışma ve
sorumluluk istemidir. Önemli ve tek amacı: İnsan
kimliğinin ve kişiliğinin sağlam, sağlıklı
olarak barış ve ilerleme dünyasında tam gelişmesidir.
Dünya da gelişim ve değişimi Sosyal Demokrasinin
evrensel değerli ile uyumlu hale getirmek. Haksızlık
ve eşitsizliğe karşı koyma. En geniş
anlamda özgürlüğe sahip olmaktır. Toplumun
tüm bireyleri için onurlu ve güvenceli bir yaşamı
sağlamaktır.
Avrupa Sosyal Demokrat Partisi(PES) *Avrupa Birliği'nin
giderek önem kazanması ve ekonomik birlik olmanın
ötesinde siyasi birlik olması, AB üyesi ülkeleri
sol partileri birlikte hareket etmeye, ortak politikalar belirlemeye
ve uygulamaya yöneltmiştir.
PES 'nin 5 madde ile özetlediği hedefler, Avrupa'daki
tüm sosyalist ve sosyal demokrat partilerin programların
da siyasi amaçları arasında yer alıyor.
Avrupa ülkelerinin Sosyal Demokrat partilerinin programlarında
PES'nin diğer ilkeleri de yer almaktadır. Partilerin
kurultaylarında PES'in değişen dünya koşullarına
uygun politakalar izlemesi için, yeni stratejiler belirlemesi
gerektiği de açıklandı..
Avrupa Sosyal Demokrat Partisi (PES) MANİFESTOSU
Avrupa solunun beş hedefi
1- Avrupa'nın büyümesini arttırmak, yoksullukla
mücadele etmek ve daha çok, daha kaliteli işler
yaratmak: Bu amacı gerçekleştirmek için
AB fonlarının istihdam yaratımında kullanılması;
sendikaların haklarını koruyarak Avrupa Sosyal
Modeli'nin güçlendirilmesi; büyüme ve sürdürülebilir
kalkınmayı sağlamak için Avrupa para politikasının
geliştirilmesi; yüksek kalitede kamu hizmetinin güvence
altına alınması; kadınların istihdamdaki
oranının arttırılmasıyla iş
ve aile hayatında kadın ve erkek arasında daha
iyi bir denge kurulması öngörülüyor.
2- AB'yi yurttaşlara yakınlaştırmak: Bu
amacı gerçekleştirmek için yurttaşlarla
birliği yakınlaştıracak bir AB anayasası
çıkarmak; yargı, polis ve istihbarat kurumları
arasında etkin bir eşgüdüm uygulayarak terorizm
ile mücadeleye öncelik vermek; 2012 yılından
itibaren tüm yurttaşlara internet hizmeti vermek ve bilgi
teknolojilerine ulaşımı geliştirmek; Europol
aracılığıyla sınır ötesi
suçlar, uyuşturucu trafiği ve kara para aklama
konularında Avrupa polisinin etkin işbirliğini
güçlendirmek hedefler arasında sayılıyor.
3- Göç hareketlerini kontrol etmek, entegrasyonu güçlendirmek:
Bu taahhüdün yerine getirilmesi için de vize kuralları
ve sığınma hakkı konularında ortak
standartlar getirecek bir Avrupa göçmenlik ve sığınma
politikasının geliştirilmesi; Avrupa Sosyal Fonu'nun
kullanılması yoluyla daha iyi entegrasyon politikalarının
uygulanması; tüm AB'de ırkçılık
ve yabancı düşmanlığıyla mücadele
edilmesi; uluslararası kurumlar ve işbirliği anlaşmaları
aracılığıyla göçmenlerin geldiği
ülkelerdeki yaşama standartlarının iyileştirilmesinin
sağlanması öngörülüyor.
4- Daha güvenli, barışçı ve adil bir
dünya kurmak: Sosyalistler, bunun için BM'nin ve kurumlarının
güçlendirilmesini ve işbirliğinin geliştirilmesini;
Avrupa Güvenlik ve Savunma Politikası'nın çatışma
önleyici ve kriz yönetimi rollerinin güçlendirilmesini;
küresel ticaretin daha adil yapılabilmesi amacıyla
dünya ticaret müzakerelerinin tamamlanmasını
sağlamak için, AB'nin daha etkin bir rol üstlenmesini;
gelişmekte olan ülkelerden yapılan ithalatta kotaların
ve tarifelerin sona erdirilmesini; kalkınma politikalarının
çevrenin korunması çabalarına saygı
göstermesini planlıyorlar.
5- Avrupa'yı demokrasi ve eşitliğin teşvik
edildiği bir bölge yapmak: Bu hedefler için Avrupa
halklarının demokratik sesi olan Avrupa Parlamentosu'nun
rolünün arttırılması; eşitliğin
teşvik edilmesi ve her türlü ayrımcılıkla
mücadele edilmesi; aşırı sağcı
güçler ve siyasi partilere karşı ittifaklara
hız verilmesi; özellikle aşırı sağcı
Avrupa Halkları Partisi'nin (Avrupa'daki tüm Hıristiyan
Demokratları bir araya toplayan çatı parti),
tüm sosyal demokrat partilerce imzalanmış olan
AB'nin Irkçı Olmayan Toplum Şartnamesi'ni imzalamaya
zorlanması gibi önlemler gündeme getiriliyor.
Fransız Sosyalist Partisi'ne göre 'siyasi Avrupa' olmadan
'sosyal Avrupa' da olamaz
Fransa sosyalistlerinin ''Avrupa İçin Bir Sosyalist
Tutku'' başlığıyla yayımladığı
çağrıda şöyle deniliyordu:
"Terörizm ve savaştan çok acı çeken,
eşitsizlik ve zengin-yoksul uçurumundan hasta, yeni
ekolojik felaketler nedeniyle tehlikede olan bir dünyada, Avrupa
her zamankinden çok daha fazla gerekli. Avrupa, sadece kendi
halklarımız arasındaki dayanışmanın
güçlendirilmesi ve demokratik-sosyal modelimizin korunması
açısından değil, dünyadaki tek bir
model ve tek bir gücün hâkimiyetine karşı
bir seçenek oluşturması açısından
da gerekli. Avrupa, dünya sorunlarına çözüm
getirmekten uzak olan tek taraflılık (unilateralism)
ve ultraliberalizmin yarattığı güvensizlik
ve risklere karşı başka bir dünya için
yükseltilmesi gereken stratejik seçimimizdir.''
Geleceğe yatırım yapmak
Bu ağır sorumlulukların üstesinden gelmek
için Avrupa halklarına gurur ve kimlik kazandıracak
bir Avrupalı egemenlik yaratmak gerektiğine işaret
eden Fransa Sosyalist Partisi, AB'nin yeni üyelerinin ekonomik
kalkınmaları ve sosyal dayanışma temellerini
sağlama almanın geleceğe yapılmış
bir yatırım olacağını, bu ülkelerin
dışlanmasının ileride AB'nin merkez ülkelerinde
de sorun yaratacağını öngörüyor:
''Bizim projemiz, yeni düzenlemelerle küreselleşmenin
karşısında durmamızı sağlayacak,
başarılı bir genişlemeyi güvence altına
alacak, büyümeyi, istihdamı ve dayanışmayı
arttıracak, ücretleri ve kişileri koruyacak bir
sosyal model yürütecek, şeffaf kurumlara sahip olacak
bir Avrupa'dır. Bu proje, aynı zamanda demokratik Avrupa
ile ilgilidir. Şuna emin olduk ki; 'siyasi Avrupa' olmadığı
sürece 'sosyal Avrupa' da olmayacaktır. Bizler için,
Avrupalı yurttaşlar kendi geleceklerinin yazarları
olmalıdırlar.''
Fransa sosyalistlerinin bu ifadelerle kurguladığı
''yeni Avrupa'' ya ulaşmak için belirlediği yollar
da netleşmiş görünüyor. PSE'ye de ilham
kaynağı olan çalışma şöyle:
Sosyal bir anlaşma: Sosyal bir Avrupa istiyoruz. Ekonomik
birlik ve para birliği, sosyal uyum ve mevcut sosyal hakların
geliştirilmesi açısından eksik olacaktır.
Avrupa eski üyeleri gibi yeni üye ülkelerde de sosyal
hakların korunması ve istihdamın arttırılmasının
benzer bir gelişme göstermesini beklemektedir.
AB; amaçlarını, takvimini ve aşamalarını
belirleme yoluyla ''sosyal ortaklık'' çalışmalarını
hızlandırmalı. Bize göre, anayasal anlaşma
bu ortaklığın amaçlarını ve
mekanizmalarını belirlemeli ve aynı zamanda bir
sosyal anlaşma da kurmalı.
Sosyal ortaklığın ilk kriteri, ''Avrupa asgari
ücretinin'' belirlenmesi. İkinci kriter ise etkin çalışma
süresinin 35 saat civarına çekilmesi.
Bu ortaklık mantığı, diğer bazı
sosyal amaçlar için de kullanılmalı:
* Gençler arasındaki işsizlik oranının
yarı yarıya azaltılması.
* Kadınların işsizlik oranının erkeklerden
yüksek olmaması.
* Yoksulluk oranının azaltılması.
* Konut sorunlarının yarı yarıya azaltılması
ve yüzde 3'ün altına indirilmesi.
* 10 yaşındaki okuma-yazma bilmeme oranının
yüzde 3'ün altına indirilmesi.
* Güney halklarıyla dayanışma için
kamu yardımı sağlanması.
Kamu hizmetlerinin korunması
Piyasa ekonomisi, toplumun genel çıkarlarını
tek başına güvence altına almadığı
için, kamu hizmetleri sosyal Avrupa modelinin kalbi olarak
varlığını sürdürmeli. Tüm
insani etkinlikleri ticarileştiren ve istihdama zarar veren
dogmatik iç pazar yaklaşımlarını
reddediyoruz. Uzun vadede, genel çıkar, kalıcı
kalkınma, ülkelerin uyum içinde yaşaması
gibi konular tek başına rekabetle güvence altına
alınamaz. AB, tüm üye ülkelerle birlikte genel
çıkarların korunması için, kamu
hizmetlerinin arttırılması konusunu ele almalıdır.
(Cumhuriyet gazetesi, 15 Haziran 2004)
PES hakkında daha geniş bilgi için başvuru
kaynakları :
* Avrupa Sosyal Demokrat Partisi, Cezmi Doğaner, Sosyal Demokrat
Ufuk, Nisan 1996,Ankara.
*Avrupa Sosyal Demokrat Partisi (PES) Bildirgeler, Sodev(Sosyal
Demokrası Vakfı) yayını,Nisan 2000, İstanbul.
Türkçe'nin Gücü