RÖPORTAJ: CİHAT OVALI
TMMOB´a bağlı Makine Mühendisleri Odası Adana Şubesi eski başkanlarından ve Makine Mühendisi MMO Genel Merkez ‘inin Onur Kurulu Üyesi olan Mehmet Selçuk Göndermez Adana kentinin altyapı sorunlarını sorduk. Göndermez, 22-23 Mayıs 2015 tarihlerinde Adana´da TMMOB tarafından gerçekleştirilen “Adana Kent Sorunları Sempozyumu´na bir bildiri sunmuştu. Göndermez´den 2 yıl önce gerçekleştirilen sempozyumdan bugüne neler değiştiğini, ayrıca sunduğu bildiri üzerinde bir güncelleme yapılabilecek mi diye sorduk. O da “hayır, hiçbir değişiklik söz konusu değil, 2 yıl önce söylediklerimiz aynen devam ediyor” diye yanıtladı.
Bugünkü röportajımızda içme suyuna değineceğiz. Diğer günlerde ise kanalizasyon ve diğer altyapı konularını siz okurlarla paylaşacağız.
YENİ ADANA - Sayın Göndermez, Adana´da kentin alt yapı sorunlarını nasıl sıralayabiliriz?
SELÇUK GÖNDERMEZ - Kentin alt yapısını üç ana başlıkta incelemek yerinde olur.
- İçme suyu temini ve kullanımı,
- Kanalizasyon sistemi,
- Elektrik, Telefon, TV, İnternet, Doğalgaz İletim hatları.
YENİ ADANA – O zaman Adana´nın İçme suyu temini ve kullanımını ile ilgili araştırmanızı biraz açmanızı istiyoruz:
SELÇUK GÖNDERMEZ - Adana halkı 2002 yılına kadar içme ve kullanma suyu olarak kent merkezinin muhtelif yerlerinden kuyu açılarak pompalanan (yaklaşık 150 adet) yeraltı sularını kullanıyordu. Özellikle eski Adana olarak tanımlanan yerleşim alanları Seyhan nehrinin eski yatakları üzerinde kurulmuş olup bu bölgelerdeki yeraltı sularının statik seviyesi oldukça yüksektir. Çatalan suyu kullanılmaya başlandığından bu yana kullanılmayan yeraltı sularının yükselen statik seviyesi ayrıca sorun olmaya devam ediyor. Adana´lının uzun yıllar kullandığı ve içtiği yeraltı suları bir yandan artan nüfusa yetmez hale gelirken, diğer yandan da gelişen sanayileşmenin disipline edilememesi ve diğer zararlı nesnelerin yeraltına sızması suyun kalitesini bozmaya başladı.
Sudaki zararlı kimyasalların elemine edilebilmesi için kontrolsüz biçimde uygulanan ilaçlama yöntemleri de ayrıca sağlığa zararlı olmaya başlamıştı. Bu süre içinde kentin içme ve kullanma suyu dağıtım ağında kullanılan borular dişli bağlantılı metal borulardı. Borular hiçbir zaman ekonomik ömürleri dikkate alınarak yenilenmedi ancak kullanılmayacak kadar paslanıp çürüyen ve kullanılmaz duruma gelen borular yenilendi. Adana´ya bedeli karşılığında bu hizmeti veren belediyenin ilgili departmanı aynı zamanda kanalizasyon hizmetinden de sorumlu. Ancak ne var ki bu daireye bağlı iki ekip arasındaki koordinasyon eksikliği zaman zaman birbirlerinin işlerini zorlaştıran, hatta sisteme zarar veren boyutlara geldi. (Kanalizasyon çalışması yapılırken içme suyu borularının tahrip edilmesi veya içme suyu çalışması yapılırken kanalizasyonun tıkanması hatta yer altındaki diğer elektrik, telefon vs. kablolarına zarar vermesi gibi.) Zira bu çalışmalar herhangi bir plan-proje dahilinde yürütülmemektedir.
Tüm bu faktörler özelliklede artan nüfusa yetmemeye başlayan su ilgilileri farklı arayışlara yönlendirdi sonunda da 2002 yılından bu yana kullandığımız kentin bazı ilçeleri de dahil yararlandığı “Çatalan” projesi gündeme geldi ki rasyonel bir seçimdi. Ancak yapılması gereken öncelikli işler yerine sistemin bugünkü sıkıntılı hale getirilmesi için adeta özel çaba harcandı.
YENİ ADANA- Çatalan İçme Suyu Projesi başlatılırken neler düşünüldü, bu düşünceler nasıl hayata geçirildi?
M. SELÇUK GÖNDERMEZ- Bu proje başlatılırken: Kesintisiz olarak sağlıklı ve kaliteli TSE-266 ve dünya kalite standartlarına uygun kullanma ve içmesuyu sağlanacaktı. Şartlandırılan su bölgenin topografik avantajı sayesinde nüfusun %60´ına doğal cazibe ile ulaştırılacaktı.Kent içinde özellikle çok katlı binalarda cebri pompa, hidroforlara ve su depolarına gerek kalmayacaktı.
Kente su temin eden 150´ye yakın eski su pompalarının bakım ve işletme giderlerinden kurtulunmuş olacaktı.
Kent nüfusunun 2040 yılında 4.000.000 olacağı öngörülerek başlatılan ve nihai kapasitesi 1.000.000 m³/gün olarak öngörülen tesisin 3 aşamalı olarak devreye alınması planlanıyordu.
Oysa yapılması gerekenler sırasıyla; Çatalan gölünü besleyen Sarız suyu, Göksu, Saimbeyli Çayı, Zamantı sularının kaynağından itibaren alınması gereken kirlilik önlemleri, nihayetinde Çatalan gölünün çevresi en az 300 m.lik bir yaklaşma bandı ile sınırlandırılarak bu bant içinde kalan alanın yerleşime ve tarıma kapatılıp sadece ağaçlandırılması gerekirdi. Bunlar yapılmadı. Daha sonra kurulan arıtma tesisinde şartlandırılan su herkesin bildiği gibi bugünkü haline dönüştürüldü. Ancak hiç kimse Çatalan içme suyunun evlerde doğrudan sağlıklı bir şekilde tüketildiğini iddia edemez. Hele Kuzey Adana dışında kalan yerleşim alanlarında asla.
Çatalan gölünden kullanma ve içme suyu temini amacı ile başlatılan projenin 1. Aşamasında:
-Çatalan gölünden, günde 1.500.000 m³ su alma potansiyeli hazırlığı ,ile işe başlanmış.
-Projenin planlanan ilk aşamasında 1.000.000 m³´lük şartlandırılmış su temininin 1/4 ‘ü olan 250.000 m³/günlük kapasitesi aktif durumdadır.
-Toplam uzunluğu 35 km. olan isale hattı.
-Toplam uzunluğu 8,5 km. ve çapı 3,5 m. Olan isale hattı geçiş tüneli.
- Seyhan baraj gölü üzerinde Seyhan bölgesi için 1.375 m., Yüreğir bölgesi için 825 m. uzunluğunda isale borusu geçiş köprüsü bulunmakta.
-Toplam hacmi 81.000 m³ olan 9 adet su deposu.
-7 adet terfi pompa istasyonu.
-Yaklaşık 55 km. kent içi ana dağıtım şebekesi.
- Üç ayrı noktada merkezi kontrol sistemi.
2014 yılında tamamlanan Karataş ilçesi içmesuyu isale hattı olarak yaklaşık 55 km. boru döşenmiştir.
Ancak proje başlangıcında öngörülemeyen bazı yerleşim alanlarının imara açılması ve bazı ilçe ve köylerine de su verilme ihtiyacı doğduğundan (Hekimköy, Karataş ve köyleri) gerekli su basıncının sağlanması için ekstra pompa istasyonları ihtiyacı doğmuştur.
YENİ ADANA - İçme suyunun kalitesi nasıl anlaşılır? Adana´da içme suyu şebekesi ne durumdadır:
M. SELÇUK GÖNDERMEZ- Çatalan suyunun arıtma tesisinden çıktığı noktada sağlıklı olmasının değeri ancak şehrin tüm içme suyu şebekesinden geçip nihai tüketim noktalarındaki kalitesi ile ölçülür. Zira suyun kaynağından göle kadar alınması gereken önlemler alınmadığı gibi arıtma tesisinden çıkan su bugün son derece sağlıksız, eski, paslı ve çürük borulardan geçerek tüketilmektedir. Oysa tüm çağdaş kentlerde olduğu gibi Adana´nın da su şebekesinin önceden yenilenmesi gerekirdi. Zira mevcut eski içme suyu şebekesinin içerisine kanalizasyon sularının sızma riski çok yüksektir. Ayrıca, kent son yıllarda bir başka tehlike ile karşı karşıyadır. Adana´yı yakından izleyen bilim insanları Çatalan suyunun kullanılmaya başlamasıyla devre dışı bırakılan eski su kuyularındaki statik su seviyelerinin anormal derecede yükselmesi sebebiyle özellikle alüvyonel toprak zeminlerdeki yerleşim alanlarının olası bir deprem sırasında telafisi mümkün olmayan felaketlere sebep olacağını öngörmektedirler. Bugün Güney Adana´da özellikle derin temelli binaların bodrum katları su altında olup bir kısmı sürekli olarak pompalarla boşaltılmaya çalışılmaktadır. Seyhan nehri üzerinde bulunan ve dönemin belediyesi tarafından iç göl oluşturmak amacı ile inşa edilen regülatör köprünün mevsimsel koşullara göre açılıp kapanması ise kentin yer altı suları rejimini olumsuz yönde etkileyip hareketliliğini arttırarak kent içindeki mevcut binaların zeminlerinde oynamalara sebep olmaktadır.
Oysa Çatalan suyunun devreye alınmasıyla eski su kuyularının bir kısmının park-bahçe sulamasında, itfaiye, arazöz ihtiyaçları ile bazı endüstriyel tesislerde kullanılır halde bırakılması yerleşim alanlarında ki yer altı sularının stabil halde kalmasını sağlayacağı gibi Çatalan´dan elde edilen kullanma ve içme suyu sarfiyatını azaltarak suyun kalitesinin daha iyi olmasını ve işletme giderlerinin azalmasına yardımcı olacaktır.
Zaten, Çatalan arıtma tesisinde şartlandırılan içme ve kullanma suyunun ancak %42´sinin kontrollü bir şekilde kullanıldığı geriye kalan %58´lik kısmının ise kayıp-kaçak olarak kayıtlara geçtiği yetkililer tarafından ifade edilmektedir.
YENİ ADANA- Sayın M.Selçuk Göndermez´e verdiği bilgilerden dolayı teşekkür ediyoruz. Röportajımıza Adana´nın önemli alt yapısı olan kanalizasyon sistemi ile devam edeceğiz.
