Hüseyin ÖZBEK


 OSMANLI NASIL KARİKATÜRLEŞTİRİLİR

tarihi dizi çekmek istiyorsanız öncelikle tarihe saygınız olacak. İkinci olarak ciddi tarih danışmanlarınız olacak. Sinema sanatının usta işi senaryo, usta yönetmen, etkileyici görsellik olduğunu aklınızdan hiç  çıkarmayacaksınız. Kameranın arkasına kurulmadan, usta yönetmenlerin benzer filmlerini tekrar tekrar izleyeceksiniz.          


Diriliş Ertuğrul ile TRT’de başladı, Kuruluş  Osman ile ATV’de devam ediyor. Son söyleyeceğimizi baştan söyleyip dizinin ne tarihle, ne dönem kronolojisiyle,  ne bilimle ne de sinemasallıkla bir ilgisinin olmadığının altını iki kez çizelim.

Öncelikle Diriliş Ertuğrul ve Kuruluş Osman dizilerinin hangi talebi karşıladığı, toplumu nasıl etkilediği, ne türden bir algıya yol açtığı sorularına cevap aranmalıdır.  Bu sorulara alınacak doğru cevaplar diziye yapılan yatırımın beklentiyi ne ölçüde karşıladığının da yanıtı olacaktır.

Osmanlının kuruluş dönemine ilişkin  (TRT 1988  ) OSMANCIK-KURULUŞ dizisini izleyenler, tarihsel gerçekliğe, senaryoya, kurguya, sinema tekniğine gösterilen özeni kuşkusuz hatırlayacaklardır. Tarık Buğra’nın Osmancık romanından uyarlanan dizinin başarısında tarihçilerden alınan danışmanlık hizmetinin katkısını hatırlatarak konumuza dönelim.

Diriliş Ertuğrul, Kuruluş Osman’ın yapımcısının, senaristinin aynı kişi ve şirket olması, aynı temanın işlenmesi, benzer  mesajların verilmesine bakılırsa  dizilerle güdülen amaç daha kolay anlaşılacaktır.

Diriliş Ertuğrul  ve Kuruluş Osman dizilerinin devlet katında gördüğü yakın ilgi ve destek, konunun odak noktasını oluşturmaktadır.Diriliş Ertuğrul’da kullanılan kostümlerin, aksesuarların beyaz camdan ve dizi platosundan çıkarak devlet protokolüne dahil olması üzerinde düşünülmelidir. Ertuğrul Gazi türbesinde geleneksel saygı nöbeti tutan askerlerin yerini dizi kostümleri giydirilmiş, saçı sakalı birbirine karışmış Alplerin alması, aynı kostüm ve aksesuarların resmi törenlerde kullanılması, devlet kültürü ve devlet ciddiyetinin yerini alan tuhaflığın gülünç  yansımaları  olarak not edilmelidir.

Ertuğrul Gazi ve Osman Bey, dizide tarihsel kimliklerinden tamamen soyutlanarak, senaristin ve yönetmenin atölyesinde verilen yeni kimliklerle izleyicinin karşısına  çıkarılmaktadır. Ertuğrul Gazi ve Osman Bey, hiç yanılmayan, yanlış karar vermeyen, insanüstü kişilikler olarak tasvir edilmektedir.  Senarist-yapımcı, kapı dışarı ettiği tarihsel kimlikler yerine, zihin atölyesinde imal ettiği ideal lider Führer/Duçe/Başyüce karakterini, Ertuğrul ve Osman olarak takdim etmektedir!

Başyüce olarak idealize edilen kimlikler üzerinden izleyiciye verilmek istenen asıl mesaj liderin yanılmazlığı, itaatin mutlaklığı, eleştirinin yanlışlığı ve yersizliğidir.Uç beyliği rekabetinde Ertuğrul’un rakiplerinin kellesini alması, Osman’ın hasımlarının kafasını uçurması, lidere muhalefete kesilen haklı ceza olarak yansıtılmaktadır. Böylece, lidere kayıtsız şartsız bağlılık ve itaat kuralının 13. Yüzyıla  özgü olmayıp,  günümüz için de geçerliliği beyaz camdan şırınga edilmektedir!

Kullanılan kostümlerin, takıların, börklerin, yurttaşlarımız üzerinde sokakta, çarşı pazarda günlük hayatta karşımıza çıkması dizinin kitleler üzerindeki etkisini göstermektedir. Bu etkinin giyim kuşam ve aksesuarla sınırlı kalmayıp, toplumsal bir algıya, gerçeklikten kopuk bir şartlanmaya, çarpık bir tarih anlayışına, günümüz için geçerli olan hukuk ve demokrasi çıtasıyla çatışan politik tercihe dönüşmesinin yaratacağı sorunlar ciddiye  alınmalıdır.

Hiç kuşkusuz, dizinin tarihselliğe, güçler dengesine, dönem kronolojisine aykırı daha bir sürü yanlışlığı sıralanabilir. Bu kadarı yeter deyip, senarist ve yönetmenin tarihe takla attıran fantezilerinin devlet

krizine dönüşecek, Türkiye’yi içeride ve dışarıda sıkıntıya sokacak boyutlarına da kısaca değinelim. Çobanoğulları Beyliği, o dönemde Kastamonu ve havalisinde, askeri ve ekonomik potansiyeli, egemen olduğu (Kırım’a kadar uzanan )  geniş sahasıyla, kara ve deniz gücüyle, siyasi  varlığıyla Osman Bey’in üzerinde bir konum sahibidir. Dizide ise Çobanoğulları Beyi Yavlak Arslan, tarihi kayıtlara tamamen ters bir şekilde ele alınarak, entrikacı, Moğol işbirlikçisi bir karakter olarak işlenmektedir.

Türkiye’nin yakın komşuları ile yaşadığı sorunlar yetmezmiş gibi uzak dostlarıyla da arasını bozacak, uluslar arası ilişkilerde doğal müttefiki olagelmiş Moğolistan ile kültürel ve siyasi krize dönüştürecek boyutuna da birkaç cümle ile değinelim.  Ertuğrul’la başlayıp Osman’la devam eden dizideki Moğol karakterler ve Moğol imajı, ortalama seyircide son derece olumsuz algıya yol açacak şekilde işlenmektedir. Hunlar ve Göktürkler başta olmak üzere Moğolistan coğrafyasında kurulmuş Türk devletlerinden kalan tarihi ve kültürel miras ( Göktürk yazıtları ve diğer kalıtlar ) Moğolistan ve Moğol halkı tarafından özen ve saygıyla korunurken, bu diziler dizi üzerinden yapılanlar kasıt değilse kesinlikle hoş görülemeyecek bir aymazlık ve tarih bilincinden yoksunluk olarak değerlendirilmelidir.

Onca iddiaya ve masrafa rağmen dönemi yansıtmadaki başarısızlık yanında, Ertuğrul Gazi’nin ve Osman Beyin sayısı onu bulmayan Alpleriyle çekilen savaş sahnelerinin cılızlığı, Riva’da kurulu platonun ve atlarla geçilen yolların bıktırıcı tekrarı, oba içinde Bizans entrikalarına rahmet okutacak bitmez tükenmez entrikalar, sürekli zehirlenip iyileşmeler  başka yazının konusu olacak yoğunluktadır.

Uzun lafın kısası, tarihi dizi çekmek istiyorsanız öncelikle tarihe saygınız olacak. İkinci olarak ciddi tarih danışmanlarınız olacak. Sinema sanatının usta işi senaryo, usta yönetmen, etkileyici görsellik olduğunu aklınızdan hiç  çıkarmayacaksınız. Kameranın arkasına kurulmadan, usta yönetmenlerin benzer filmlerini tekrar tekrar izleyeceksiniz.

Son cümlemiz olsun: Diziler üzerinden topluma format atmaya, siparişe uygun ters bilinç inşasına heves edip yüzünüze gözünüze bulaştırmayacaksınız!

09.11.2020



YAZARLAR

  • Salı 33 ° / 17 ° Güneşli
  • Çarşamba 31 ° / 15 ° Güneşli
  • Perşembe 32 ° / 15 ° Güneşli
  • BIST 100

    1.461%1,36
  • DOLAR

    8,2696% -0,03
  • EURO

    10,0975% 0,59
  • GRAM ALTIN

    488,61% 0,79
  • Ç. ALTIN

    806,2065% 0,79