İVO ANDRİC´İ NASIL BİLİRDİNİZ? -4-
İvo Andric kuşkusuz güçlü bir kalem. Düşünceleri ilginç, yazı yöntemi ve kullandığı uslup daha da ilginç. Belki bu dört bölümlük yazı dizisinden sonra bir kez daha okunmaya değer. Travnik Kronikası adlı kitabı bence bir numara.
Tarih: 26.7.2015 16:27:10 / 1125okunma / 1yorum
Birgül Ayman GÜLER

İvo Andric, 1924 tarihli bir doktora tezinin sahibi. Tez, Avusturya´nın Graç kentinde kurulu Graz Karl-Franzens-Universität adındakiüniversitede kabul edilmiş. Çift satır aralı, toplam 143 sayfalık bu metin, şimdi olduğu gibi o dönemde de toplumbilimi alanında yazılmış tezlere göre oldukça kısa bir metin.

DRAM´A NİYET TEZE KISMET

Tez kısa ve jüriye göre kaynakçası bakımından yetersiz olduğu gibi, bir yıldan az bir sürede hazırlanmış, hızlı bir iş. Bu hızın nedeni, yeni çıkan bir yasa nedeniyle, yazarın Dışişleri Bakanlığı´ndaki işine devam edebilmesi için böyle bir sertifika sahibi olması zorunluluğu. Yoksa kendisine son iki aylık maaşı ödenecek ve işine son verilecek.

Tezin bir diğer özelliği, kullanılan malzemenin, aslında “Büyük Fransisken Dramı” adlı bir tiyatro oyunu yazmak için biriktirilmiş malzeme olması. Bu malzeme üç ayrı fransisken (Bosnia-Kresevo, Fojnica, ve Sutjeska) manastırının arşivlerinden derlenmiş. Yazar kaleme dökmeyi tasarladığı bu dramı hiç yazmamış.

Tez hazırlığına girişen Andric yazar olarak tanınmasa da, daha o zaman, yedi öyküsü yayımlanmış durumda; Bunların arasında "Put Alije Qerzeleza", "Corkan i Svabica", "U musafirhani" ve "Mustafa Madzar" öyküleri var. Uzmanlar, bu öykülerin tezine kimi zaman paragraflar halinde girdiğini belirtiyorlar.

Demek ki yazın adamı Andric ile tez sahibi Andric arasına bir çizgi çekmek, ikisi ayrı şey demek anlamlı değil. Öte yandan bilimsel çalışmalarda yazarlar kendi bulgu ve değerlendirmelerini sergilemekle yükümlü olduğu için, bunlar yazanına edebi işlerdeki gibi saklanma olanağı vermez. Bu nedenle tezi gözden geçirmek, İvo Andric´i anlamak bakımından isabetli bir iştir.

Toplam beş bölüm ve bir ekten oluşan tezin ilk bölümünde Bosna´nın Türk fethi öncesinde dinsel –kültürel, manevi- durumuyla siyasal koşulları, ikinci bölümde Osmanlı´nın toprak rejimi ve devşirme sistemiyle dönüştürücü etkisi; üçüncü bölümde reaya –gayrımüslim nüfus- ile ilgili kanunnameler; dördüncü bölümde fransisken rahipleri ve katolik kilisesinin ve beşinci bölümde ortodoks kilisesinin entelektüel etkinliği ele alınmıştır.

DOĞU DEĞİL“BATI”

Tezde Bosna müslümanlarının entelektüel durumu ayrı bir bölüm olarak değil, iki sayfalık “ek” olarak yer bulabilmiştir. Biçimdeki bu özellik, yazarın savına uygundur. Ona göre “Bosnalı müslümanlar”ın entelektüel varlığı “hybrid literatur”dür. Yani yabancı ve kendini üretme yeteneğinden yoksun… Ve yazar sözlerini, bu durumun “islamın tamamen kısıtlayıcı ve kısır etkisine kanıt” oluşturduğu yargısıyla tamamlamaktadır.

Bosna´da İvo Andric´in tarafsızlık ve hümanistlik bir yana, ayırımcılığın temsilcisi olarak görülmesinin bir nedeni, bu tutumudur.

Andric, İslamiyet karşısında olduğu gibi, Patarin –Bogomil- inancı karşısında da “tarafsız” değildir. Tezinden alıntı yapalım:

“Patarinler [Bogomiller], Katoliklikle eşitsiz, acı kavgalarıyla, Bosna ile Batı dünyası arasına taştan bir duvar örmeye başlamışlardı, duvar İslam tarafından daha da genişletildi, ve uzun zamandan beri ufalanmış ve parçaları dökülmüş olmasına karşın bugün bile hala karanlık, uğraşmak için cesaret gerektiren bir nişangah etkisi üreterk yükselmeye devam ediyor. Sonuç olarak: Patarinler [Bogomil], Batı´nın kontrolü altına girmeyi dik kafalılıkla reddettiklerinde, ülkeyi kaçınılmaz olarak Doğu´nun boyunduruğu altına sokmuşlardı.”

Kısacası İvo Andric, bizim edebiyatçılarımızın bize tanıttıkları gibi “fotoğraf makinesi gibi soğuk, tarafsız” değildir. Açık olarak “Batı”dan yanadır; ve tezinden açıkça anlaşıldığı üzere, Bosna´daki “Batı”, herkesten ve herşeyden çok Katolik dünyası anlamına gelmektedir. Onun anlayışına göre Bogomillik de, İslamiyet de, ve bir ölçüde Ortodoksluk da doğu elemanlarıdır.

Bu durumda, eğer “hümanist”lik dünyanın insanlarını hiçbir biçimde ayırmamak ise, İvo Andric humanist değildir. Yok eğer hümanistlik dünyanın insanlarını doğu-batı diye ayırıp, ayırımın içinden “Batı Değerleri”ni benimsemek ise, böyle düşünenler yazarın humanist olduğunu söylemeye devam edebilirler.

İvo Andric kuşkusuz güçlü bir kalem. Düşünceleri ilginç, yazı yöntemi ve kullandığı uslup daha da ilginç. Belki bu dört bölümlük yazı dizisinden sonra bir kez daha okunmaya değer. Travnik Kronikası adlı kitabı bence bir numara.

 

Anahtar Kelimeler: ANDRİC, NASIL, BİLİRDİNİZ
Okuyucu Yorumları (1 yorum)
Adınız Soyadınız *
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Celal Kartal
21.10.2015 11:47:15
Sayin Guler, Ivo Andric hakkindaki yazilarinizi ilgiyle okudum. Beni aydinlattiginiz icin tesekkur ederim. En kisa zamanda edinmeye calisacagim Travnik Kronikasi´ni. Saygilarimla (Y-CHP´nin bunyesine uygun degildiniz. Y-CHP´nin degil sizin dusunce ve eylemlerinize saygi duyuyorum.Mecburen oyumu onlara veriyorum.)
Yazarın Diğer Yazıları
BÖLGECİLİĞİN DERİN SULARI (16 Ekim 2016 - Pazar)
BELEDİYELER, PKK ve CİAMAT´lar (14 Eylül 2016 - Çarşamba)
CHP 93 Değil 97 Yaşında! (11 Eylül 2016 - Pazar)
ULUSALCILIĞIN YÜKSELİŞİ (04 Eylül 2016 - Pazar)
KRİPTO AHLAKINA KARŞI MÜCADELE ETMEK (21 Ağustos 2016 - Pazar)
“NE BU NE O” SİYASETİNİN FELAKETİ (07 Ağustos 2016 - Pazar)
FIRSATÇI NEFESLERİN PİS KOKUSU (31 Temmuz 2016 - Pazar)
15 TEMMUZ 2016 İŞGAL SALDIRISI (24 Temmuz 2016 - Pazar)
KURULACAK YENİ DÜNYADA YERİNİ SEN SEÇ (26 Haziran 2016 - Pazar)
İLHAMINI GÜNEY AFRİKA´DAN ALAN UTANMAZLIK (20 Haziran 2016 - Pazartesi)
BAŞKANLIK İÇİN 5´Lİ ADIM (28 Mayıs 2016 - Cumartesi)
YENİ-ANAYASANIN KAYNAĞINI BİLE BİLE…. (16 Nisan 2016 - Cumartesi)
AHTISAARI ile VENEDİK KOMİSYONLARI (10 Nisan 2016 - Pazar)
AHTISAARI ile VENEDİK KOMİSYONLARI (10 Nisan 2016 - Pazar)
2000 MODEL YENİ-ANAYASACILIK HAKKINDA (04 Nisan 2016 - Pazartesi)
ÇOKKÜLTÜRCÜ BİR SERÜVEN (28 Mart 2016 - Pazartesi)
TURNUSOL KAĞIDININ NUMARASI: 6551 (18 Mart 2016 - Cuma)
TBMM BAŞKANI´NIN TASLAĞI VAR! (13 Mart 2016 - Pazar)
YENİ ANAYASACILARA CAN SUYU YOK! (21 Şubat 2016 - Pazar)
ANAYASA MASASINDA NE OLDU? (16 Şubat 2016 - Salı)
DAVUTOĞLU´NUN MİLLETİ NEDİR? (07 Şubat 2016 - Pazar)
TÜRK, T.C. İLE VURULUR MU? (31 Ocak 2016 - Pazar)
LAOKUN ile KASANDRA (22 Ocak 2016 - Cuma)
YOK BÖYLE BİR MASA! (10 Ocak 2016 - Pazar)
PRENS SABAHATTİNCİLER İŞBAŞINDA (03 Ocak 2016 - Pazar)
NİCE YILLARA KUVAYI MİLLİ (27 Aralık 2015 - Pazar)
ANAYASA TEVRİYE KALDIRMAZ (20 Aralık 2015 - Pazar)
BU ÖĞÜTLER YATAKLIK SUÇUDUR (06 Aralık 2015 - Pazar)
ARTIK SADEDE GELSENİZ! (28 Kasım 2015 - Cumartesi)
CHP -2015 (14 Kasım 2015 - Cumartesi)
İFTİRACILARA KUTLAMA (08 Kasım 2015 - Pazar)
DENİZE DÜŞEN KİM ? (01 Kasım 2015 - Pazar)
SURUÇ´TAN ANKARA GARI´NA (11 Ekim 2015 - Pazar)
SEÇ BAKALIM! (04 Ekim 2015 - Pazar)
ÖZERKLİK HİKAYESİ (27 Eylül 2015 - Pazar)
AHTİSAARİ KOKUŞMASI (20 Eylül 2015 - Pazar)
İÇİMİZDEKİ DİASPORA DİLİ (15 Eylül 2015 - Salı)
ÖLÇÜ BİZİZ, “DÜNYA” DEĞİL (06 Eylül 2015 - Pazar)
30 AĞUSTOS İLE ZORLARI NE? (30 Ağustos 2015 - Pazar)
“ÇÖZÜM” TAVİZ ve TESLİMİYET Mİ? (24 Ağustos 2015 - Pazartesi)
BARIŞ DEDİKLERİ ŞEY (09 Ağustos 2015 - Pazar)
KIRIK ÇERÇEVE (03 Ağustos 2015 - Pazartesi)
"ADRES TBMM", İYİ AMA NEDEN? (01 Ağustos 2015 - Cumartesi)
İVO ANDRİC´İ NASIL BİLİRDİNİZ? -2- (13 Temmuz 2015 - Pazartesi)
DEMOKRATLIK ÇIKMAZI (30 Haziran 2015 - Salı)
“ES”LER ve RÜZGARLARI SONA ERDİ (21 Haziran 2015 - Pazar)
HDP ile Kardeşi (14 Haziran 2015 - Pazar)
LAİKLİK ile SEKÜLERLİK (08 Haziran 2015 - Pazartesi)
TÜRKİYE’DEKİ R4BIA (31 Mayıs 2015 - Pazar)
BİZE YAZIK Kİ ONLAR BURADA! (24 Mayıs 2015 - Pazar)
Güzel Bir Dünya İçin! (17 Mayıs 2015 - Pazar)
SEÇİM DEĞİL, SANKİ ŞANS OYUNU! (11 Mayıs 2015 - Pazartesi)
İKİYÜZLÜLERİ İFŞA EDEREK. (26 Nisan 2015 - Pazar)
VATANDAŞLIK KAVGASI (19 Nisan 2015 - Pazar)
FİLM İÇİNDE FİLM VAR (12 Nisan 2015 - Pazar)
ULUSALCILIK NEDİR? (05 Nisan 2015 - Pazar)
"ÇÖZÜM"ÜN ŞARTI AÇIKLANDI (22 Mart 2015 - Pazar)
LAİKLİK ŞİMDİ GÖKTEN YERE İNDİ (16 Şubat 2015 - Pazartesi)
STRATEJEM ZAMANI (01 Şubat 2015 - Pazar)
YENİ CEPHENİN ADI: TRANSATLANTİK (19 Ocak 2015 - Pazartesi)
"HER MAĞDURUN YANINDAYIZ" NE DEMEK? (11 Ocak 2015 - Pazar)
2015 YILININ ÜÇ GÜNDEMİ (03 Ocak 2015 - Cumartesi)
NİCE YILLARA (28 Aralık 2014 - Pazar)
CEMAATE GÖZALTI (15 Aralık 2014 - Pazartesi)
RUSYA İLE BİRLİKTE DAVRANMAK (07 Aralık 2014 - Pazar)
YENİ-SİYASETİN SÖZLERİ ve ALETLERİ (30 Kasım 2014 - Pazar)
LAF BİTTİ KUŞKU DOĞDU (23 Kasım 2014 - Pazar)
BU İKİNCİ "SAKIN!" (16 Kasım 2014 - Pazar)
KİM İHRAÇ OLUR? (10 Kasım 2014 - Pazartesi)
BULANIK SUDA BALIK AVLAMAK (27 Ekim 2014 - Pazartesi)
BASİT HİLELER (20 Ekim 2014 - Pazartesi)
KOYUNA KURT GELİNCE.. (12 Ekim 2014 - Pazar)
PARTİLERDE MEŞRU(T)İYETÇİLİK (08 Ekim 2014 - Çarşamba)
KIRIKOĞLU´NA TEŞEKKÜR (29 Eylül 2014 - Pazartesi)
KEMALİZM ve SOSYALLER (22 Eylül 2014 - Pazartesi)
REALİST ´DEVRİMCİ´LER (14 Eylül 2014 - Pazar)
ALTI OK KIRILAMAZ (31 Ağustos 2014 - Pazar)
PARTİDE DEMOKRASİ İÇİN (24 Ağustos 2014 - Pazar)
HESAP GÜNÜ (18 Ağustos 2014 - Pazartesi)
HER KAFADAN AYRI SES! (11 Ağustos 2014 - Pazartesi)
MERHABA (04 Ağustos 2014 - Pazartesi)
Sayfa:
EKONOMİYE BAKIŞ
BAŞYAZI VE GÜNÜN YORUMU Çetin Remzi YÜREGİR
ÜÇ NOKTA SATIRBAŞI
Nurettin ÇELMEOĞLU - BİRAZ GÜL BİRAZ DİKEN
Nurettin ÇELMEOĞLU - BİRAZ GÜL BİRAZ DİKEN
KERRÜSE
Birgül Ayman GÜLER
Birgül Ayman GÜLER
AKP´NİN ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİ KOMİSYONDA ELE ALINIRKEN, “REJİM DÖNÜŞTÜRÜLÜYOR” ELEŞTİRİLERİ SÜRÜYOR
Cumali KARATAŞ
Cumali KARATAŞ
İRFAN ATASOY, “İNCE CUMALİ”YLE SİNEMAYA GİRMİŞTİ
Zeynep Kural-İNCE DOKUNUŞLAR
Zeynep Kural-İNCE DOKUNUŞLAR
ATA´YA MEKTUP
Ali MARALCAN- EMEKLİ KURMAY ALBAY
Ali MARALCAN- EMEKLİ KURMAY ALBAY
MONDROS MÜTAREKESİNİ VE SEVR ANTLAŞMASINI RED EDEN, ÖZGÜRLÜK, EGEMENLİK VE ÇAĞDAŞLAŞMA GÜNEŞİ OLARAK 23 NİSAN 1920´de VAROLAN TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ´nin DOĞUŞ VE VAROLUŞ NEDENLERİ
Ahmet ERDOĞDU
Ahmet ERDOĞDU
21.12.2015 DEN 23.11.2016 YAZI VE RÖPORTAJLAR-5
TURUNCU ADAM - Mahmut REYHANİOĞLU
TURUNCU ADAM - Mahmut REYHANİOĞLU
İNANMAK BU OLSA GEREK.
KONUK YAZAR
KONUK YAZAR
Celal TOPKAN- CUMHURİYETİN 93. KURULUŞ YILDÖNÜMÜNDE ATATÜRK´Ü ANLAMAK VE KAVRAMAK
Tufan ALPAT-EMEKLİ HAKİM
Tufan ALPAT-EMEKLİ HAKİM
YÜKSEK SEÇİM KURULUNUN MAHİYETİ VE NİTELİĞİ
Ahmet  DUMAN
Ahmet DUMAN
“Yok, Hükmündedir” in Hükmü…
Süreyya KÖLE - YANSIMALAR
Süreyya KÖLE - YANSIMALAR
ÜZÜNTÜYE CEZA
Mustafa Gazalcı -"Öğretmenin Not Defterinden"
Mustafa Gazalcı -"Öğretmenin Not Defterinden"
16 NİSANA DOĞRU, İZLENİMLER, DUYGULAR…
M. Ziya YERGÖK
M. Ziya YERGÖK
SAHADAN GÖZLEMLER: HAYIR YÖNÜNDE
Cihat OVALI-SPOR YORUM
Cihat OVALI-SPOR YORUM
82.DAKİKADA GÜÇ BİTTİ
Prof. Dr. Mehmet TOMANBAY
Prof. Dr. Mehmet TOMANBAY
BACASIZ FABRİKA TURİZM SEKTÖRÜ 2017´DE NE DURUMDA?
İlhan ALPER
İlhan ALPER
UÇAN ADAM İRFAN ATASOY
Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ,
Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ,
İnsanlığın Derinleşen Sosyal Sorunlarını Çözecek Olan İnsan Beyni mi? Yapay Zeka mı?
OKUR KÖŞESİ
OKUR KÖŞESİ
BAYRAM MI GELMİŞ?
Cezmi DOĞANER
Cezmi DOĞANER
SOSYAL DEMOKRASİ VE EKONOMİ
TANSEL ÇÖLAŞAN
TANSEL ÇÖLAŞAN
Sevgili dostlar merhaba,
AHMET KAYTANCI-GÖKÇEBEL
AHMET KAYTANCI-GÖKÇEBEL
ZELİHA VE ÇOCUKLARI
Av.Cemil DENLİ
Av.Cemil DENLİ
“ARTIK MECLİS VAR !”
Düşler Düşünceler-Tekgül Arı
Düşler Düşünceler-Tekgül Arı
Okur Hareketi
Celal Topkan
Celal Topkan
GELECEK SENİN DÜŞÜN VE ÖYLE KARAR VER
Hasan GÜNEŞ- İLK ADIM
Hasan GÜNEŞ- İLK ADIM
GENÇLİK KÜLTÜRÜ VE BAŞARISIZLIK
Hüseyin ÖZBEK
Hüseyin ÖZBEK
İNTİHAR BELGESİNİ YIRTAN MECLİSTEN ARDINDA İNTİHAR MEKTUBU BIRAKAN MECLİSE
Saniye Akay Demirel
Saniye Akay Demirel
´Beni kör kuyularda merdivensiz bıraktın Denizler ortasında bak yelkensiz bıraktın.´
Zekai BULUÇ
Zekai BULUÇ
MİLLİ BURJUVAZİYE SEVABINA ÖNERİLER -1 –
Can UĞURATEŞ-Sırası Geldikçe
Can UĞURATEŞ-Sırası Geldikçe
BÖLGESEL OYUNDA KARTLAR YENİDEN DAĞITILIYOR
Mahmut TEBERİK- AYRAÇ
Mahmut TEBERİK- AYRAÇ
Hayallerim Var!
Ahmet DOKUZOĞLU-NE DEMİŞTİK?
Ahmet DOKUZOĞLU-NE DEMİŞTİK?
ERGENEKONCULAR
Yılmaz AYDOĞAN / BÖYLE GİTMEZ!
Yılmaz AYDOĞAN / BÖYLE GİTMEZ!
BUGÜN ÖĞRETMENLERİN MAAŞ GÜNÜ
Vahit ŞAHİN
Vahit ŞAHİN
ERDDOĞAN´IN MİTİNGİNDEN İZLENİMLER
Ahmet YAHŞİ
Ahmet YAHŞİ
İHTİYARLAR PERİŞAN EDİLMESİN
GÖKTEN GELEN-BASRİ GÖK
GÖKTEN GELEN-BASRİ GÖK
ÇOCUĞA ŞİDDET
AZ ve  ÖZ A.AKDAMAR
AZ ve ÖZ A.AKDAMAR
BİRİ ANLATSA!...
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Bugün
13 °C
Perşembe
16 °C
Cuma
15 °C
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
ÜÇ NOKTA SATIRBAŞI

/resimler/2016-2/23/1416139429844.jpg

ADANA`DA NÖBETÇİ ECZANELER

/resimler/2015-5/28/1255038362873.jpg

ADANA İLİ ÖNEMLİ TELEFONLAR

/resimler/2016-3/22/1515302901917.jpg

HAFTANIN PANAROMASI

/resimler/2017-4/25/1421274409282.jpg