GİDİP DÖNEMEYENLERİN HİKÂYESİ:ADI YEMEN´DİR – 1
Tarih: 5.10.2013 09:54:12 / 675okunma / yorum
Ahmet ERDOĞDU

Değerli okurlar, gazetemizin kurucusu Ahmet Remzi Yüreğir tarafından bundan 95 yıl önce çıkarılmaya başlanan ve o günkü adı önce “Adana” ve hemen arkasından da “Yeni Adana” olan gazetemiz bugün 96 yaşına giriyor.

Yazımıza başlarken rahmetli Ahmet Remzi Yüreğir´i ve geçmişte gazetemize emeği geçenleri bir kere daha minnet ve şükranla anıyorum. Mekânları cennet olsun…

NİÇİN YEMEN?

Çocukluğumdan beri “Adı Yemen´dir, gülü çemendir” diye başlayan türkünün benim gibi çevremdeki tüm insanları derin bir acıya boğduğunu da biliyorum. Bu nedenle, “Giden gelmiyor, acep nedendir?” konusunda derinlemesine bir araştırma yapmak da şart oldu. Bu haftadan başlayarak gidip dönemeyenlerin hikâyesini size sunacağım. Bu yazı dizisini ilkokul öğretmenim Arif Gannemoğlu´na adıyorum.

30.11.1921 tarihli İctihat dergisine göre Yemen´e gidip gelmeyen bir milyon kişidir (1869´dan 1914´e kadar 45 yılda). Bu sayı kabul görmemiş, genel kabul gören dönmeyen kişi sayısı 300 bindir. Bu nedenle de Yemen´e o coğrafyada “Makbarat al Etrek”, yani “Türkler Mezarlığı” adı veriliyor.

Bugünkü yazımızda Yemen´in tarihî ve coğrafî özelliklerine girmeden Adana ile olan ilişkisinden başlayalım.

YEMEN OLAYLARINDA ADANA VE ÇEVRESİNİN ROLÜ

Yemen olayları sırasında sık sık isyanlar çıkmaktadır. Bu isyanların ana nedeni Hz. Ali´nin torunlarından geldiklerini ileri süren Müslümanların Zeydi tarikatına dayanan halkın Osmanlı halifesini değil, kendi imamlarını halife olarak kabul etmeleridir. Bu isyanları bastırmak için Osmanlı İmparatorluğu devamlı surette Yemen´e asker göndermiştir. Adana´nın buradaki önemi ise; gerek iklim özellikleri itibariyle gerekse Osmanlı İmparatorluğu´nun Karadeniz ve diğer uzak bölgelerine göre Yemen´e olan yakınlığıdır. Karadeniz´den Yemen´e gitmek üzere yola çıkartılan bir gemi, Süveyş Kanalı´nda beklemezse bir ayda, İskenderun´dan çıkan bir gemi ise 12-13 günde Yemen´in Hudeyde Limanı´na ulaşmaktadır. Bu nedenle tercih, Adana ve çevresi olmaktadır.

Yemen´e gönderilen Adana Redif Tugayı, oradaki görevini tamamladıktan sonra döner. Aradan üç-dört sene geçince yeni bir isyanda başvurulacak adres yine Adana Redif Tugayı´dır. Adana Tugayı içinde Mağara, Feke, Kozan, Misis gibi taburlar bulunmaktadır.

Şimdi size Adanalı bir askerin Çakıtsuyu´nun üst tarafında köyündeki annesi Emine Bacı´ya yazdığı mektuptan bir kısmını sunalım:

Ana,

Bir buçuk-iki aydır, iskeleden iskeleye uğraya uğraya birçok şehir ve denizler geçtik. Sonunda Yemen denilen yere geldik. Sıcağı gelin de burada görün. Elime mendil sarmadan martininin namlusunu tutamıyorum. Bir asker on dakikadan fazla nöbet bekleyemiyor. Yere düşüp bayılmadık kimse yok. Burada bir yudum duru su, altından pahalı… Rüzgâr bile kaynar su gibi neremize dokunsa haşlıyor. Araplar, askerin kanını şerbet sanıyorlar. Bizim köyün yarısı yollarda hastalanıp kaldılar. İçimizden ölen de yok değil. Kimse duymasın ya, Fatma gelinin kocası da ölenler arasında. Gece nöbet beklerken zavallının karnını Arap, hançeriyle açıvermiş.

Canımızı kadere bağladık. Yarın erkenden Cebel denilen kuru, katı, dikenli, kumluk taşlık bir yere gideceğiz. Orada Araplar yine başkaldırmışlar…

YEMEN´DE SAVAŞMADAN ÖLENLERİN ÖLÜM NEDENLERİ

Yukarıdaki askerimizin annesine yazdığı mektubunda da belirtildiği gibi Yemen´e asker vapurlarla götürülür. Vapurların çoğunluğu uzun bir sefer için askerî birliklerin nakline elverişli değildir. Yemen´de askerler için hayvanlar da gerekli olduğu için askerlerle hayvanlar aynı vapurlarla seyahat etmektedir. Vapurlarda yemek pişirilmesi mümkünken, buna müsaade edilmemektedir.  

Beslenme konusunda askerlere verilen küflü peksimet: peynir ve zeytindir. Bu nedenle askerin yetersiz beslenmesinden dolayı uzun vapur yolculuklarında askerler hasta olmakta ve ölmektedirler. İlk iskele olan Hudeyde´de askerî hastane deniz kenarında fazla rutubetli bir ortamdadır. Hastaneye yatabilenler, temiz bir yatakta yatmaz, elbisesini değiştirmez, usulüne göre yemek yemez ise sonları ölümdür. Bu arada hayatta kalabilmek için hizmet etmesi için bulundurulan katır dâhil ne varsa kesilmektedir; ancak askerin karavanasına giren, kemikten başka bir şey yoktur. Yemen´de askerler ölürken açlıktan bir tek subay ölmemiştir. Açlıkla ilgili olarak anılarını yazan Hasan Muhittin Paşa, şöyle demektedir: “Açlık, birçok facialara neden oldu. Tedbir alınmamış olması beş bin askeri açlıktan mezara gömdü…

Hudeyde´den başkent Sana´ya giden birliklerin çöl ve dağları geçmek, yokuşları çıkmak ve bunun için de güçlü olmak zorundadır (Bugün Hudeyde-Sana arası 217 kilometreden fazla, en az 700 virajlı bir yoldur). Gerçekte ise, askerler yeterince beslenememekte, susuzluk ve güçsüzlük içerisinde türküde de geçtiği gibi –“yolu yokuştur”– yolu yokuş olan yerlerde susuzluktan ve güçsüzlükten yok olup gitmektedir. Yolda bulunabilen sudaki mikroplar, iyi beslenmeyen, güçsüz yorgun bedenleri teslim almıştır.

Redif taburlarının sağlık görevlileri olmadığından belirli merkezler dışında doktora ulaşmak mümkün olmamaktadır.

MAĞARA TABURU´NUN YEMEN´DEN DÖNÜŞÜYLE İLGİLİ RÜŞTÜ PAŞA´NIN “AH O YEMEN´DİR” KİTABINDA ANLATTIKLARINDAN:

Mağara Taburu´nun dönüşünde tifolu malulleri dahi vardı. Başta binbaşıları olmak üzere Akabe´de on beşi öldü. Bir tifolu malul vapurdan çıkıyor, üstü başı berbat. Bunu koyacak hastane yok. Hastayı yatıracak yatak yok. Üstünü başını değiştirecek çamaşır yok. Yemek vermek için kap yok. Ve hastane tertibatı olmadığından hastaya usulünce yemek vermek ihtimali yok. İlaç bile yok ise, çaresizlik içinde kalan malul hakkında ne umulur? (…) devleti ve vatanı için ailesinden ayrılmış, Yemen gibi bir mahalde ateş karşısında malul olmuş efrada tatbik edilen feci muameleyi görüp, son derece müteessir olarak bu feci manzarayı olduğu gibi yazdım.

Yemen´den nadir olarak dönenler arasında Çakallı köyünden Hacı Kerim Efendi de vardır. Yemen´de 9 sene askerlik yapan Hacı Kerim Efendi, çetin mücadelelere rağmen Yemen´den geri dönen askerlerin arasındadır.

Değerli okurlar, Yemen konusuna başladığımız bugün, yazımızı Atatürk´le ilgili iki anekdotla bitirelim:

Atatürk, Adanalı Sıtkı Bey adlı bir sanatkârdan ve eşi Vasfiye Hanım´dan dinlediği Yemen türküsü için şunları söylemiştir: ‘O türküler beni o kadar sarmıştı ki, bir gece de İsmet İnönü´ye dinlettim. Hüngür hüngür ağladı.´

Atatürk, Mersin gezisinde güzel bir evde konuk edilmiş. Evin iç mimarisi, dış mimarisi, bahçesi gerçekten yaşamaya değermiş. Atatürk, eve hayran hayran baktıktan sonra sormuş: ‘Bu evi kim yaptırmış?´ ‘Mersinli bir Rum´ yanıtını almış. Mustafa Kemal başını sallayıp devam etmiş: ‘Görüyorum, Rumlar burada zengin olmuş, güzel evler yaptırmış. Onlar çalışırken ve böyle yaşarken, sizler neredeydiniz?´ Atatürk´ü ağırlayan heyetin en yaşlısı, yarım adım öne çıkıp karşılık vermiş: ‘PAŞAM, BİZ O ZAMAN YEMEN´DEYDİK´

(DEVAM EDECEK…)

KAYNAKLAR:

1. Hasan Muhittin Paşa, Ah O Yemen

2. Mustafa Balbay, Yemen Türkler Mezarlığı

3. Piyade Mirliva Rüştü Paşa, Ah O Yemen´dir

4. Adana Kahramanları adlı kitaptan

5. Suat Yener, 30.10.2013 tarihli Çukurova Press gazetesi

Anahtar Kelimeler: GİDİP, DÖNEMEYENLERİN, YESİ, YEMEN
Yazarın Diğer Yazıları
ATATÜRK´ÜN İZİNDE (4) (09 Kasım 2016 - Çarşamba)
ATATÜRK´ÜN İZİNDE (3) (02 Kasım 2016 - Çarşamba)
ATATÜRK´ÜN İZİNDE (2) (25 Ekim 2016 - Salı)
ATATÜRK´ÜN İZİNDE (1) (19 Ekim 2016 - Çarşamba)
KURTULUŞ SAVAŞI GÜNLERİ (8) (24 Mayıs 2016 - Salı)
KURTULUŞ SAVAŞI GÜNLERİ (7) (16 Mayıs 2016 - Pazartesi)
KURTULUŞ SAVAŞI GÜNLERİ (6) (07 Mayıs 2016 - Cumartesi)
KURTULUŞ SAVAŞI GÜNLERİ (5) (02 Mayıs 2016 - Pazartesi)
“MİSAK-I MİLLİ ASGARİ PROGRAMDIR” (04 Nisan 2016 - Pazartesi)
KIBRIS NEREYE GİDİYOR? (22 Şubat 2016 - Pazartesi)
CHP NEREYE GİDİYOR? (3) (08 Şubat 2016 - Pazartesi)
CHP NEREYE GİDİYOR? (2) (05 Şubat 2016 - Cuma)
CHP NEREYE GİDİYOR? (1) (05 Şubat 2016 - Cuma)
DR. SEDA BAYINDIR ULUSKAN´LA SÖYLEŞİ (25 Ocak 2016 - Pazartesi)
TÜRKİYE VE DÜNYADA ENERJİ SORUNU (01 Ocak 2016 - Cuma)
KURTULUŞ SAVAŞININ KAHRAMAN GAZETESİ (25 Aralık 2015 - Cuma)
ERİŞ ÜLGER İSTANBUL SÖYLEŞİSİ (28 Kasım 2015 - Cumartesi)
TARİHTE BU HAFTA 29 EKİM ÖZEL YAZISI (29 Ekim 2015 - Perşembe)
HEPİMİZ OSMANLICA ÖĞRENİYORUZ! (05 Ekim 2015 - Pazartesi)
ÇANAKKALE CEPHESİ (05 Ekim 2015 - Pazartesi)
I. DÜNYA SAVAfiININ 100. YILI (05 Ekim 2015 - Pazartesi)
I. DÜNYA SAVAfiININ 100. YILI (05 Ekim 2015 - Pazartesi)
I. DÜNYA SAVAfiININ 100. YILI (05 Ekim 2015 - Pazartesi)
I. DÜNYA SAVAfiININ 100. YILI (05 Ekim 2014 - Pazar)
I. DÜNYA SAVAfiININ 100. YILI (05 Ekim 2014 - Pazar)
I. DÜNYA SAVAfiININ 100. YILI (05 Ekim 2014 - Pazar)
I. DÜNYA SAVAfiININ 100. YILI (05 Ekim 2014 - Pazar)
I. DÜNYA SAVAfiININ 100. YILI (05 Ekim 2014 - Pazar)
I. DÜNYA SAVAfiININ100. YILI (05 Ekim 2014 - Pazar)
I. DÜNYA SAVAfiININ 100. YILI (05 Ekim 2014 - Pazar)
I. DÜNYA SAVAfiININ 100. YILI (05 Ekim 2014 - Pazar)
NEDEN 29 EKİM? (05 Ekim 2013 - Cumartesi)
TARİHTE BU HAFTA (05 Ekim 2013 - Cumartesi)
ERİŞ ÜLGER İSTANBUL SÖYLEŞİSİ (01 Ocak 0001 - Pazartesi)
Sayfa:
EKONOMİYE BAKIŞ
BAŞYAZI VE GÜNÜN YORUMU Çetin Remzi YÜREGİR
ÜÇ NOKTA SATIRBAŞI
Nurettin ÇELMEOĞLU - BİRAZ GÜL BİRAZ DİKEN
Nurettin ÇELMEOĞLU - BİRAZ GÜL BİRAZ DİKEN
KALAYLA ALAY EDİLEMEZDİ Kİ!
Vahit ŞAHİN
Vahit ŞAHİN
ADANSPOR İÇİN GÜZEL NETİCE
Cumali KARATAŞ
Cumali KARATAŞ
SELAHATTİN SARIKAYA ANILAR
Yılmaz AYDOĞAN / BÖYLE GİTMEZ!
Yılmaz AYDOĞAN / BÖYLE GİTMEZ!
AT BİNİCİSİNE GÖRE KİŞNER
Zeynep Kural-İNCE DOKUNUŞLAR
Zeynep Kural-İNCE DOKUNUŞLAR
YENİ TÜRKİYE´NİN ÖNSÖZÜ
Ali MARALCAN- EMEKLİ KURMAY ALBAY
Ali MARALCAN- EMEKLİ KURMAY ALBAY
POZATTI´DAKİ TOPLANTI YAHUT POZANTI KONGRESİ 5 AĞUSTOS 1920
Hasan GÜNEŞ- İLK ADIM
Hasan GÜNEŞ- İLK ADIM
YARATICILIK VE EĞİTİM
Ahmet ERDOĞDU
Ahmet ERDOĞDU
21.12.2015 DEN 23.11.2016 YAZI VE RÖPORTAJLAR-5
TURUNCU ADAM - Mahmut REYHANİOĞLU
TURUNCU ADAM - Mahmut REYHANİOĞLU
DR.ERCAN ATALAY VE ASKF
KONUK YAZAR
KONUK YAZAR
DÜŞÜNCENİN BİLİM, SANAT VE GERÇEĞE UYGUNLUĞU-Fikri Akdeniz (*)
Ahmet DUMAN
Ahmet DUMAN
Hadi Gözünüz Aydın...
Süreyya KÖLE - YANSIMALAR
Süreyya KÖLE - YANSIMALAR
ÜZÜNTÜYE CEZA
Mustafa Gazalcı -"Öğretmenin Not Defterinden"
Mustafa Gazalcı -"Öğretmenin Not Defterinden"
AYRICALIKLI OLAN KİM?
M. Ziya YERGÖK
M. Ziya YERGÖK
SAHADAN GÖZLEMLER: HAYIR YÖNÜNDE
Prof. Dr. Mehmet TOMANBAY
Prof. Dr. Mehmet TOMANBAY
EKONOMİYE HAYAT ÖPÜCÜĞÜ
Zekai BULUÇ
Zekai BULUÇ
NEO –LİBERALİZM SEVGİSİZLİĞİ KÖRÜKLÜYOR MU ?
İlhan ALPER
İlhan ALPER
SELAHATTİN SARIKAYA´NIN ARDINDAN
Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ,
Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ,
İnsanın Kendini Tanıması için Okumak Şart
OKUR KÖŞESİ
OKUR KÖŞESİ
BAYRAM MI GELMİŞ?
TANSEL ÇÖLAŞAN
TANSEL ÇÖLAŞAN
Sevgili dostlar merhaba,
AHMET KAYTANCI-GÖKÇEBEL
AHMET KAYTANCI-GÖKÇEBEL
ZELİHA VE ÇOCUKLARI
Av.Cemil DENLİ
Av.Cemil DENLİ
LOZAN´IN 94. YILDÖNÜMÜNDE DÜŞÜNDÜKLERİM: İHANETLERİN HESABI MUTLAKA SORULACAKTIR.
Can UĞURATEŞ-Sırası Geldikçe
Can UĞURATEŞ-Sırası Geldikçe
KARADENİZ´DE PKK
Düşler Düşünceler-Tekgül Arı
Düşler Düşünceler-Tekgül Arı
Okur Hareketi
Hüseyin ÖZBEK
Hüseyin ÖZBEK
İNTİHAR BELGESİNİ YIRTAN MECLİSTEN ARDINDA İNTİHAR MEKTUBU BIRAKAN MECLİSE
Celal Topkan
Celal Topkan
ERDOĞAN´IN KURDUĞU OYUNU GÖRMEK VE BOZMAK GEREKİYOR
Saniye Akay Demirel
Saniye Akay Demirel
´Beni kör kuyularda merdivensiz bıraktın Denizler ortasında bak yelkensiz bıraktın.´
Mahmut TEBERİK- AYRAÇ
Mahmut TEBERİK- AYRAÇ
Ben, Sen, O. Biz, Siz, Onlar
Cihat OVALI-SPOR YORUM
Cihat OVALI-SPOR YORUM
MAVİ ŞİMŞEKLER 34 PUANA DEMİR ATTI
Ahmet DOKUZOĞLU-NE DEMİŞTİK?
Ahmet DOKUZOĞLU-NE DEMİŞTİK?
KÖYDE BİR SABAH
Cezmi DOĞANER
Cezmi DOĞANER
YARATICILIK
Tufan ALPAT-EMEKLİ HAKİM
Tufan ALPAT-EMEKLİ HAKİM
ADANA´DA FUTBOL
Ahmet YAHŞİ
Ahmet YAHŞİ
İHTİYARLAR PERİŞAN EDİLMESİN
Birgül Ayman GÜLER
Birgül Ayman GÜLER
AKP´NİN ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİ KOMİSYONDA ELE ALINIRKEN, “REJİM DÖNÜŞTÜRÜLÜYOR” ELEŞTİRİLERİ SÜRÜYOR
GÖKTEN GELEN-BASRİ GÖK
GÖKTEN GELEN-BASRİ GÖK
ÇOCUK GELİNLER
AZ ve  ÖZ A.AKDAMAR
AZ ve ÖZ A.AKDAMAR
BİRİ ANLATSA!...
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Bugün
26 °C
Pazar
23 °C
Pazartesi
22 °C
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
ÜÇ NOKTA SATIRBAŞI

/resimler/2016-2/23/1416139429844.jpg

ADANA`DA NÖBETÇİ ECZANELER

/resimler/2015-5/28/1255038362873.jpg

ADANA İLİ ÖNEMLİ TELEFONLAR

/resimler/2016-3/22/1515302901917.jpg