Ahmet ERDOĞDU


GİDİP DÖNEMEYENLERİN HİKÂYESİ ADI YEMEN´DİR ? 9


Değerli okurlar, bu hafta sizlere Mustaf Balbay´ın ?Yemen Türkler Mezarlığı? kitabından aldığımız Tarsus´lu Doktor Hayri Bey´in öyküsünü anlatacağız.

Yemen´de karşılaştığımız her Türk kökenli gibi Dr. Hayri´nin de anlattığı öykü hayli ilginç...

Dede Ali Rıza İsmail, 1918´deki çekilme öncesi Yemen yöne­timinde muhasebe müdürlüğü yapıyor. Maliye işleri dededen soru­luyor. Çekilmeyle birlikte İstanbul´a dönüyor. Ama Taiz´deki iki evi­ni de satmıyor. İstanbul´da bir süre kalıyor, tekrar Yemen´e dönü­yor. İmam Yahya, Yemen maliyesinin düzenlenmesinde ona görev veriyor. Yahya ölüyor, İmam Ahmet döneminde de aynı işi yapıyor. Dede iyice yaşlanınca İmam Ahmet çağırıp soruyor:

? Senin yerine oğullarından birini buraya alalım, hangisi uy­gun?

Ali Rıza İsmail, "Büyük oğlum Muhammed´i alın," diyor, yani Hayri Bey´in babasını.

Dede yıllar önce, baba Muhammed de on yıl önce ölmüş. Oğul Hayri´ye bütün belgeleri bırakmışlar. Bir koşu getirdi. Pasaportlar, nüfus cüzdanları... Tarsus nüfusuna kayıtlı.

Hayri Bey bu belgeleri gösterdikten sonra sordu:

? Şimdi ben başvuruda bulunsam, Türkiye Cumhuriyeti kimliği alabilir miyim?

Kesin bir yanıt veremeyeceğimi, büyükelçiliğe başvurmaları ge­rektiğini söyledim.

Sohbet bugüne geldi, Hayri Bey yaşamından memnun. "Artık Yemenliyiz," dedi, arkasını biraz buruk getirdi:

"Malımız mülkümüz yerinde. Yemen yurttaşıyız. Burayı da be­nimsedik. Ama Türkiye Cumhuriyeti deyince içimiz cızz etmiyor de­ğil. (Elini kalbinin üzerine götürerek) Hani şurada bir şey var..."

Yemen´de İmam yönetiminin sona ermesinden sonra Türkiye´ye gelip gitmeler daha sık olmuş. "Beş yıl önce akrabaları görmeye git­tik," dedi, devam etti:

"Bizi tanıyınca bir hoş oldular. Sarıldılar. Amcam kızı Leyla´yla tanıştık. Çok sevindiler. Ben Osmanlı döneminden olduğumu bü­tün belgeleriyle kanıtlarım, daha başka belgeler de var..."

Hayri Bey diş hekimi, ama mahallede herkes onu doktor bel­lemiş. Doktor aşağı doktor yukarı... Hayri Bey´in öyküsü bitmedi. Oğullarını yurtdışında okutmuş, iyi yetişmelerini sağlamış. Taiz´e dön­müşler. Şimdi büyük oğlu Doktor Semir Hayri Muhammed Ali, Ye­men parlamentosu üyesi. Taiz´de sevilen bir kişiymiş. Bugünlerde Taiz´deymiş, ama ona ulaşmamız olanaksızmış. Kim bilir hangi ma­hallede sorun dinliyormuş...

Yemen´de soyadı yasası olmadığı için çocuğun adının arkasına babasının ve dedesinin adı getiriliyor.

Hayri Bey parlamentoda Türk kökenli oğlu dışında bir kişinin daha bulunduğunu söyledi.

Sohbetin ortasındaki bir konuyu anımsatıp, bana da bir görev verdi:

"Yemen´de oturup Türkiye Cumhuriyeti kimliği olanların ço­cukları, torunları acaba Türkiye Cumhuriyeti kimliği alabilirler mi?"

Hayri Bey´in geleceğe ilişkin bir planı var. Taiz´de tanınmış bir diş doktoruymuş. Bir hastane kurmayı planlıyormuş. Tabii burası için doktor ve teknik eleman gerekli.

"Acaba," dedi, "Türkiye´den doktor getirsem, bunun planlarını yapıyorum..."

Oturduğumuz koltuk takımıyla pencere arasındaki rahlede İngilizce-Arapça Kuran açık olarak duruyordu.

Hayri Bey yüzyılın başından bu yana zaman zaman olumsuz­luklar yaşadıklarını söyledi. Bunları aşmanın sırlarından birini de şöy­le açıkladı:

"Taiz´in ileri gelenleri, şeyhler, kızlarını bizim ailelerin erkek­lerine veriyorlardı. Bu evlenmeler sonucunda Yemen yönetiminin önde gelen kişileriyle yakınlıklarımız oldu. Yönetim anlayışı zaman zaman değişiyordu. Örneğin mallarımızı almaya girişiyorlardı. Böyle zamanlarda evlilik ilişkilerinin çok faydası oldu."

Hayri Bey e göre, Osmanlı´nın 1918´de çekilme kararı almasının ardından, Yemen´den ayrılmayan Anadolu kökenlilerin bugünkü de­vamı olanların nüfusu 500 bini geçer.

İş fotoğraf faslına gelince, yeniden yer koltuklarının olduğu bü­yük salona geçtik. Aile büyüklerinin fotoğrafları bir bir getirildi. Seh­panın önüne tek tek dizdik, önde siyah beyaz çerçeveli fotoğraflar, arkada Hayri Bey...

Ayrılmadan önce Hayri Bey üzerime, kendi fısfıslı parfümün­den bolca sıktı. Ağır kokulu parfüm yol boyu bizimleydi.

Taiz´den Musa Kapısı´nı geçip ayrıldık. Kubbeli yapılar, süslemeli çeşmeler, yapıların ikinci kadarındaki pencereler insanın aklına ilk, İstanbul´un eski semtlerini getiriyordu.

 

CENBİYE´NİN YEMENLİLER İÇİN ÖNEMİ

Yemen´de çocuklar dahil herkesin belinde bir Cenbiye denilen hançeri vardır. Bir Yemenli erkek için olmazsa olmaz en önemli aksesuardır. Onların da kişilerin maddi durumlarına göre çeşitleri vardır. Fotoğrafta da görüleceği üzerine damatlar dahi Cenbiye ile gerdeğe girerler. Dükkânlarda satılan ürünler içinde en başta o gelir. Hem her Yemenli satın almak zorunda, hem de yabancıların en çok aldığı hediyelik eşyadır. Cenbiye´nin kesici yönü değil, göz alıcı yönü olan kınını gösterip anlatırlar.

 

                                                                                             Devam Edecek



YAZARLAR

  • Perşembe 27 °C / 19 °C Güneşli
  • Cuma 27 °C / 20 °C Güneşli
  • Cumartesi 27 °C / 20 °C Gök gürültülü sağanak yağış
  • BIST 100

    101.930%0,00
  • DOLAR

    5,6858% 0,15
  • EURO

    6,2846% 0,34
  • GRAM ALTIN

    272,42% -1,04
  • ÇEYREK ALTIN

    449,493% -1,04