GİDİP DÖNEMEYENLERİN HİKÂYESİ ADI YEMEN´DİR – 10
Tarih: 5.10.2013 09:29:51 / 490okunma / 0yorum
Ahmet ERDOĞDU

Değerli okurlar, bu hafta sizlere Yemen denince akla ilk gelen kelime olan Kahve hakkındaki bilgileri aktaracağız. Bunun içinde önce Dr. İbrahim Abdülselam Paşa tarafından yazılan “Yemen Seyahatnamesi ve Bitkisel Coğrafyası” adlı kitabından konuyla ilgili bilgileri ve “Osmanlı Arşiv Belgelerinde Yemen” adlı kitaptan Padişah Abdülhamid´e gönderilen Yemen kahvesiyle ilgili bilgileri aktaracağız.

YEMEN KAHVESİ

  Kahve: Kahvenin kökeni hakkında oybirliği yok ise de, hakiki çıkış yerinin Doğu Afrika´da bulunan Gallas ve Harar olması muhtemeldir. Kahvenin Yemen´e girişi, hicretten yak­laşık bir asır önce demektir. Bu mahsul, Arap Yarımadası´nın batı kısmında yani tropikal yağmurları ve deniz buharıyla, bir taraftan Taif hududuna diğer taraftan Hadramut´un batı sınırına kadar uzanan yerlerde yetişmektedir.

Kahvenin başlıca yerleri Vadi-i Li´a´nın üst kısmını oluşturan Kevkeban, Hıyali, Luheyye´nin doğu ve güneydoğusunda bulunan Cebel-i Milhan ve Cebel-i Huffâş etekleri, Va­di-i Serdâd´ın sağ kıyısı ve Cebel-i Huzur´un batı tarafıyla, Aynı adındaki vadinin menşeinde Haraz Cibâli, Vadi-i Serdâd ile Vadi-i Sehm´in arası ve Hudeyde´nin doğu ve güneydo­ğusunda bulunan Cebel-i Ber´ ve Cebel-i Rayme, Vadi-i Siyah´ın sol kıyısında Bilâd-ı Enes ve Beni Matar cebelleri, Vadi-i Rebyed´in sağ kıyısında ve Sab cebelleri, Aden ile Hays ara­sında Cebel-i Re´s ve Taiz ile Moha arasında Cebel-i Habis ve Bilâd-ı Hicriye. Sonuç olarak Aden´in kuzey ve kuzeydoğusunda bulunan Hadramut arazisi ile Yafe nahiyesidir.

Yemenin çeşitli noktalarında yetişen kahveler, benzerleri gibi, aynı makbul niteliklere sahip olmadıklarından bilumum mahsuller arasında en gizli farkı ayırt etmek şanından olan ticarî işlemler, Yemen kahvesini birçok kısımlara bölmüştür.

Söz konusu kısımların nitelikleri ve ticarî kıymetleri bakımından başlıca beş sınıfta toplanabilmeleri mümkündür.

Birinci sınıf kahve, Matari, Haymi ve Haraz adlarıyla bilinen üç kısımdan oluşur.

Matari denilen Beni Matar kahvesi, lezzet ve kokusu dolayısıyla bilumum kahvelerin en üstünü olup buna yerel deyişle "lü´lü-i Yemen" dahi denilir. Bu kahvenin tanesi küçük ve kırık, rengi açık yeşildir.

Bundan sonra Haymi denilen Ar ve Mufahhak kahvesi ve onun ardından Sa´fan, Bent İsmail, Beytü´l-müd´i taraflarıyla Nefs-i Haraz kahvesi gelir. Haymi ve Harazi kahvelerinin taneleri Benî Matar kahvesinden daha büyük ve daha muntazam ise de nefasetçe ondan aşa­ğı bulunmaktadır.

İkinci sınıf "Şarkî" denilen Cebel-i Şark ve Enes kahvesidir. Bu sınıf kahvenin tanesi gayet muntazam ve oval biçimde olup her tane biçim ve hacim olarak birbirine benzer. Şark kahvesi cidden güzel bir kahve ise de son yıllarda sözü edilen yöre zirai hasadın ardından kahveyi alelacele kabuğundan ayırarak pazara çıkarmaya başlamış olduklarından bugünler­de bu sınıf kahve, eski rağbet ve nefasetini kaybetmiştir. Çünkü hangi cins ve türden olur­sa olsun kahvenin nefaseti, en az altı ay kadar kabuğuyla beraber kurumaya bırakılmasıyla ortaya çıkacağından iltifat ve terbiye yöntemine ilişkin bu hususun ihmali, ne yazık ki söz konusu yöre kahvesinin nefaset ve rağbetinin sürekli azalmasına neden olmuştur.

Üçüncü sınıf Şâmî denilen kahvedir ki, Hacce kazasıyla Şevde ve Havlanü´ş-Şam´m Razih dağında yetişir. Affar ve Beyt-i Kadem´de çıkan kahve de ticarî kıymetlerinin eşitliği se­bebiyle bu sınıfa katılabilir. Bu kahvelerin taneleri genellikle bir küre biçimindeyseler de yalnız Affar´da yetişen kahve biraz oval biçimlidir.

Dördüncü sınıf Adinî denilen kahvedir ki, Adin kazasıyla Taiz havalisinde ve Ebû Hic­riye kazalarında yetişen bütün kahveler bu sınıftan addolunur. Bunlar gerek kıymet ve ge­rek nefasetçe Yemen kahvesinin diğer sınıflarından aşağı olup kısmen Aden ve kısmen Moha yoluyla Avrupa´ya sevk olunmaktadır.

Beşinci sınıf, Ber´, Huffaş ve Milhan nahiyeleriyle, Hacûr ve Rayme kazaları gibi Tihame ile Serra dağ sıraları arasında kalan yerlerde yetişen kahvelerdir.

Bunlardan Rayme kahvesi kıymetçe Adeni denilen kahvelere eşit ise de Hacûr, Huffâş, Ber´ ve Milhan´m kahveleri Yemen kahvesinin cidden en aşağı sınıfı sayılır. Bununla birlik­te bu kahveler bile, Amerika´nın en birinci mahsulü olan Martinik kahvesi piyasalarda ni­hayet dört kuruşa satılırken, yedi sekiz kuruştan aşağı düşmez. Bütün bu ürünleri içeren söz konusu niteliklerin üstünde Yemen´de pek az olarak ye­tişen bir cins kahve daha vardır ki, bu kahve yalnız mahsulün değil bütün cihanda yetişen kahvelerin rağbet ve nefasetçe bir seçkin incisi hükmündedir. Asir´de Gamed kazasında ye­tişen işbu kahvenin taneleri küresel ve inci tanesi gibi birbirinin aynıdır.

 

OSMANLI ARŞİV BELGELERİNDE PADİŞAH´A YEMEN KAHVESİ GÖNDERİLMESİ

 

1901 yılında Yemen´in Bilâd-ı Büstan Nahiyesi´nde bulunan Matar Kabilesi´ne ait arazide "Matari" adıyla bilinen iyi cins kahveden ve Haraz Kazası´na tabi Irr Nahiyesi ile Anes Kazasına bağlı Cebelişşark Nahiyesi dahilindeki "Macel ibni Salim" adlı mahallerde üretilen birinci sınıf kahveden 400 okka (512,8 kg.) özel ambalajlama yöntemleri ile hazırlanarak Padişaha takdim edilmek üzere gönderildiği.

 

Mâbeyn-i Hümâyûn-ı Cenâb-ı Mülûkâne Cânib-i Alîsi´ne takdim kılınan kahvenin pusulası: Merkez-i vilâyete mülhak Bilâd-ı Büstan Nahiyesi´nde vâki Benî Matar Kabilesi´ne mahsus arazide hâsıl olan ve "matari" nâmıyla ma´rûf bulunan cinsindendir. Kahve tüccarının ifadâtına ve kullarının da tecârübine nazaran birinci derecede âlâdır.

 

Numara       Torba          Kahve

(Aded)       (Atîk Okka)

1                                          1                40

2                                          1                40

3                                          1                40

4                                          1                40

5                                          1                40

5                 200

Merkez-i vilâyete tâbi Haraz Kazası muzâfâtından Irr Nahiyesi mahsulünden olup Yemen kahvesinin kezâlik birinci derecede a´lâ addolunan envâ´ındandır.

6                                          1                40

7                                          1                40

8                                          1                 40

9                                          1                40

9                360

Merkez-i Vilâyete tâbi Anes Kazası mülhakatından Cebelişşark Nahiyesi dahilinde vâki "Macil ibn-i Salim" nâm mahallin hasılatından ve buralarca kezâlik birinci derecede a´lâ addolunan envâ´dandır

10               1                 40

10              400

Evvelâ, Bâlâda arz u terkîm olunan kahve mücedded ve yıkanmamış patiskadan imal edilen torba­lara konuldukdan ve her torbanın üzerine kezâlik aynı patikadan ma´mûl ve diğer bir torba geçirildikden sonra ağızları güzelce bağlanmışdır. Ba´dehû ağzından bağlanmak ve dikiş yerlerin­den geçirilmek şartıyla bir torbası renkli iplikle tekrar seyrekçe dikilip ipliğin iki ucu torbaların ağ­zına ve diğer iki ucu altına götürülmüş ve iplikler sarı tenekeden ma´mûl kutular içine alınarak kır­mızı mumla ve mühr-i zâtî-i ubeydânemle temhîr olunmuş ve yolda bozulmamak mütalaasıyla te­neke kutular yine aynı tenekeden ma´mûl birer kapak ile kapadılmışdır.

Saniyen, Patiska torbalar ber-minvâl-i ma´rûz dikilip temhîr edildikden sonra yeni zenbillere sarılıp her tarafı dikilmişdir.

Sâlisen, Torbalar ber-minvâl-i ma´rûz zenbillere sarılıp dikildikden sonra sarı balmumundan müced-deden ve mahsusan imal edilen muşamma´lara sarılmış ve güzelce kalın sicimle bağlanmışdır.

Muşamma´ın patiska torba üzerine sarılması emr u iş´âr buyurulmuş ise de Bahr-ı Ahmer´in şiddet-i harareti hasebiyle muşamma´daki mumların biraz erimesi ve patiska torbalardan kahve­ye geçmesi vârid-i hâtır-ı ubeydânem olduğu cihetle buna mahal kalmamak üzere patiska torba­lar evvelâ zenbillere ve ba´dehû muşamma´ ve ba´dehû kalın ve mücedded çuvallara vaz´ olun­muş ve çuvallar kalın sicimle dikilip uçlarına postahânelerde müsta´mel kurşun damga vurulmuşdur.

Râbi´an,Tefrîk-i cins için vaz´ olunan numaralar patiska torbalara siyah mürekkeble ve rakamla tah­rîr olunmuşdur.

Fî 1 Mayıs sene [1]317 / [14 Mayıs 1901]

Yemen Valisi

Hüseyin Hilmi

Değerli okurlar, bugünkü yazımızı bir Yemen türküsüyle bitiriyoruz.

 Kahve Yemen´den gelir/Çayır çemenden gelir.

 Al yanak pembe dudak/ Her gün hamamdan gelir…

 Elinde ayağında Acem kınası/ Gidip gelin getirsin oğlan anası…

 

                                                                      Devam Edecek

Anahtar Kelimeler: GİDİP, DÖNEMEYENLERİN, YESİ, YEMEN
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
ATATÜRK´ÜN İZİNDE (4) (09 Kasım 2016 - Çarşamba)
ATATÜRK´ÜN İZİNDE (3) (02 Kasım 2016 - Çarşamba)
ATATÜRK´ÜN İZİNDE (2) (25 Ekim 2016 - Salı)
ATATÜRK´ÜN İZİNDE (1) (19 Ekim 2016 - Çarşamba)
KURTULUŞ SAVAŞI GÜNLERİ (8) (24 Mayıs 2016 - Salı)
KURTULUŞ SAVAŞI GÜNLERİ (7) (16 Mayıs 2016 - Pazartesi)
KURTULUŞ SAVAŞI GÜNLERİ (6) (07 Mayıs 2016 - Cumartesi)
KURTULUŞ SAVAŞI GÜNLERİ (5) (02 Mayıs 2016 - Pazartesi)
“MİSAK-I MİLLİ ASGARİ PROGRAMDIR” (04 Nisan 2016 - Pazartesi)
KIBRIS NEREYE GİDİYOR? (22 Şubat 2016 - Pazartesi)
CHP NEREYE GİDİYOR? (3) (08 Şubat 2016 - Pazartesi)
CHP NEREYE GİDİYOR? (2) (05 Şubat 2016 - Cuma)
CHP NEREYE GİDİYOR? (1) (05 Şubat 2016 - Cuma)
DR. SEDA BAYINDIR ULUSKAN´LA SÖYLEŞİ (25 Ocak 2016 - Pazartesi)
TÜRKİYE VE DÜNYADA ENERJİ SORUNU (01 Ocak 2016 - Cuma)
KURTULUŞ SAVAŞININ KAHRAMAN GAZETESİ (25 Aralık 2015 - Cuma)
ERİŞ ÜLGER İSTANBUL SÖYLEŞİSİ (28 Kasım 2015 - Cumartesi)
TARİHTE BU HAFTA 29 EKİM ÖZEL YAZISI (29 Ekim 2015 - Perşembe)
HEPİMİZ OSMANLICA ÖĞRENİYORUZ! (05 Ekim 2015 - Pazartesi)
ÇANAKKALE CEPHESİ (05 Ekim 2015 - Pazartesi)
I. DÜNYA SAVAfiININ 100. YILI (05 Ekim 2015 - Pazartesi)
I. DÜNYA SAVAfiININ 100. YILI (05 Ekim 2015 - Pazartesi)
I. DÜNYA SAVAfiININ 100. YILI (05 Ekim 2015 - Pazartesi)
I. DÜNYA SAVAfiININ 100. YILI (05 Ekim 2014 - Pazar)
I. DÜNYA SAVAfiININ 100. YILI (05 Ekim 2014 - Pazar)
I. DÜNYA SAVAfiININ 100. YILI (05 Ekim 2014 - Pazar)
I. DÜNYA SAVAfiININ 100. YILI (05 Ekim 2014 - Pazar)
I. DÜNYA SAVAfiININ 100. YILI (05 Ekim 2014 - Pazar)
I. DÜNYA SAVAfiININ100. YILI (05 Ekim 2014 - Pazar)
I. DÜNYA SAVAfiININ 100. YILI (05 Ekim 2014 - Pazar)
I. DÜNYA SAVAfiININ 100. YILI (05 Ekim 2014 - Pazar)
NEDEN 29 EKİM? (05 Ekim 2013 - Cumartesi)
TARİHTE BU HAFTA (05 Ekim 2013 - Cumartesi)
ERİŞ ÜLGER İSTANBUL SÖYLEŞİSİ (01 Ocak 0001 - Pazartesi)
Sayfa:
EKONOMİYE BAKIŞ
BAŞYAZI VE GÜNÜN YORUMU Çetin Remzi YÜREGİR
ÜÇ NOKTA SATIRBAŞI
Nurettin ÇELMEOĞLU - BİRAZ GÜL BİRAZ DİKEN
Nurettin ÇELMEOĞLU - BİRAZ GÜL BİRAZ DİKEN
İSTANBUL´A İHANET ADANA´YA KEHANET
Vahit ŞAHİN
Vahit ŞAHİN
4.ŞEHİR TİYATROLARI BULUŞMASI
Cumali KARATAŞ
Cumali KARATAŞ
“ÇUKUROVA´DAN SESLER-3” KAZIM KARAÖRS ***UNUTULAN BİR SAZ USTASI KAZIM KARAÖRS***
Yılmaz AYDOĞAN / BÖYLE GİTMEZ!
Yılmaz AYDOĞAN / BÖYLE GİTMEZ!
MÜLKİ AMİR ‘ÜZERİNE KUMA´ KABUL EDER Mİ?
Zeynep Kural-İNCE DOKUNUŞLAR
Zeynep Kural-İNCE DOKUNUŞLAR
NUTUK´U ANLAMAK
Ali MARALCAN- EMEKLİ KURMAY ALBAY
Ali MARALCAN- EMEKLİ KURMAY ALBAY
19 EYLÜL GAZİLER GÜNÜ BÜYÜK TÜRK MİLLETİNE VE KAHRAMAN TÜRK ORDUSU İLE EMNİYET MENSUPLARINA KUTLU VE MUTLU OLSUN
Hasan GÜNEŞ- İLK ADIM
Hasan GÜNEŞ- İLK ADIM
OKUL MÜDÜRÜ BİLGİYİ ÖĞRETMENDEN SAKLAMAMALI
Ahmet ERDOĞDU
Ahmet ERDOĞDU
21.12.2015 DEN 23.11.2016 YAZI VE RÖPORTAJLAR-5
KONUK YAZAR
KONUK YAZAR
FİFA KOKARTLI İLYAS AYAN´A VEFA
Ahmet DUMAN
Ahmet DUMAN
Az Gittik, Uz Gittik-2
Mustafa Gazalcı -"Öğretmenin Not Defterinden"
Mustafa Gazalcı -"Öğretmenin Not Defterinden"
SES BAYRAĞIMIZI DALGALANDIRMA ZAMANI
M. Ziya YERGÖK
M. Ziya YERGÖK
SAHADAN GÖZLEMLER: HAYIR YÖNÜNDE
Cezmi DOĞANER
Cezmi DOĞANER
PARTİ İÇİ DEMOKRASİ VE KATILIM
Prof. Dr. Mehmet TOMANBAY
Prof. Dr. Mehmet TOMANBAY
RANT MI ÖNEMLİ YEŞİL ALANLAR MI?
Prof. Dr. Özer OZANKAYA
Prof. Dr. Özer OZANKAYA
NUTUK (SÖYLEV), YÜCE DEĞERİNİ, 90. YILINDA DA TÜM GÖRKEMİYLE KORUYOR!
Zekai BULUÇ
Zekai BULUÇ
“ASMAYIP DA BESLEYELİM Mİ ?” EKOLÜ
Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ,
Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ,
Araştırma Üniversiteleri, Çukurova Üniversitesinin Kaçırdığı Şansı Yeniden Yakalama Olasılığı Ve Öneriler İbrahim Ortaş, iortas@cu.edu.tr
OKUR KÖŞESİ
OKUR KÖŞESİ
BAYRAM MI GELMİŞ?
Can UĞURATEŞ-Sırası Geldikçe
Can UĞURATEŞ-Sırası Geldikçe
RAKKA´DA AÇILAN POSTER
Celal Topkan
Celal Topkan
BİR TOPLUM EKONOMİK OLARAK NASIL ÇÖKER
Av.Cemil DENLİ
Av.Cemil DENLİ
ARMAGEDDON
Saniye Akay Demirel
Saniye Akay Demirel
´Beni kör kuyularda merdivensiz bıraktın Denizler ortasında bak yelkensiz bıraktın.´
İlhan ALPER
İlhan ALPER
YİTİK BİR SAZ: KAZIM KARAÖRS
Mahmut TEBERİK- AYRAÇ
Mahmut TEBERİK- AYRAÇ
Sözüm Sana İşçi Sınıfı!
Cihat OVALI-SPOR YORUM
Cihat OVALI-SPOR YORUM
DERBİNİN GALİBİ TARAFTAR
Ahmet DOKUZOĞLU-NE DEMİŞTİK?
Ahmet DOKUZOĞLU-NE DEMİŞTİK?
BİZİM KÖY´ÜN HALLERİ (NAR)
TURUNCU ADAM - Mahmut REYHANİOĞLU
TURUNCU ADAM - Mahmut REYHANİOĞLU
DR.ERCAN ATALAY VE ASKF
Süreyya KÖLE - YANSIMALAR
Süreyya KÖLE - YANSIMALAR
ÜZÜNTÜYE CEZA
Tufan ALPAT-EMEKLİ HAKİM
Tufan ALPAT-EMEKLİ HAKİM
NİKAH VE MÜFTÜLÜK
Hüseyin ÖZBEK
Hüseyin ÖZBEK
TAHSİN ÇAVUŞ´UN ÖLDÜĞÜ GÜN
Ahmet YAHŞİ
Ahmet YAHŞİ
HER MAÇ BÖYLE OLMALI
Düşler Düşünceler-Tekgül Arı
Düşler Düşünceler-Tekgül Arı
Okur Hareketi
Birgül Ayman GÜLER
Birgül Ayman GÜLER
AKP´NİN ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİ KOMİSYONDA ELE ALINIRKEN, “REJİM DÖNÜŞTÜRÜLÜYOR” ELEŞTİRİLERİ SÜRÜYOR
TANSEL ÇÖLAŞAN
TANSEL ÇÖLAŞAN
Sevgili dostlar merhaba,
GÖKTEN GELEN-BASRİ GÖK
GÖKTEN GELEN-BASRİ GÖK
ÜLKEMİZDEKİ SURİYELİLER;
AZ ve  ÖZ A.AKDAMAR
AZ ve ÖZ A.AKDAMAR
BİRİ ANLATSA!...
AHMET KAYTANCI-GÖKÇEBEL
AHMET KAYTANCI-GÖKÇEBEL
ZELİHA VE ÇOCUKLARI
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Bugün
18 °C
Pazartesi
17 °C
Salı
16 °C
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
ÜÇ NOKTA SATIRBAŞI

/resimler/2016-2/23/1416139429844.jpg

ADANA`DA NÖBETÇİ ECZANELER

/resimler/2015-5/28/1255038362873.jpg

ADANA İLİ ÖNEMLİ TELEFONLAR

/resimler/2016-3/22/1515302901917.jpg

HAFTANIN PANAROMASI

/resimler/2017-10/17/1339146229905.jpg