ANADOLU´DA HÜMANİZMA´NIN DOĞUŞU
Tarih: 29.11.2018 09:45:14 / 632okunma / 0yorum
Cezmi DOĞANER

Anadolu´da Hümanizma Yunus EMRE´le başlıyor. Onunla en yüksek noktasına ulaşıyor. Anadolu´da Hümanizmanın temsilcileri var; Yunus dışında Mevlana var, Pir Sultan Abdal, Karacaoğlan, Dadaloğlu var, birçok halk ozanı var.

Mevlana her ne kadar ben Türk değilim, diyorsa da o bu topraklarda yaşamış ürün vermiş büyük bir şair ve hümanisttir. Her konuda şiir yazıyor, insan ve Tanrı sevgisini, güzelliğini buluyor. Şemsi Tebrizi´ye aşık oluyor onların arasında derin bir aşk var.

Anadolu Halk Kültüründe hem Hümanizmanın izleri var, hem de Türkiye´nin en güzel yapısı var. O büyük yapı oradan geliyor zaten. Osmanlı yönetimi sarayı Arapça ve Farsça karışımı bir dil kullanıyor; Osmanlıca. Osmanlıca´nın karşısına ise hiç bozulmayan bir Türkçe´yle çıkıyorlar, Yunus´lar, Pir Sultan´lar, Karacaoğlan´lar, Dadaloğul´ları.

Biz bugünkü dilimizi Anadolu Halk Ozanlarına ve onların şiirlerine borçluyuz. Yani bu ozanlarımızı Türkçe´yi hem koruyup yaşatan ve halkın düşüncesini de eserleriyle yaşatan geliştiren, günümüze getiren hümanist temsilcilerdir. Bunlar insan sevgisiyle dolup taşan, insana değer veren kişilerdir.(Vedat Günyol)

Anadolu´dan bir ışık:

       Erasmus´un doğumundan kırk yıl önce asılan biri vardır: Şeyh Bedreddin.

Bedreddin bir Selçuk  prensi, babası Gazi İsrail Osmanlı ordusunda bir kumandan ve Simavna Kalesi´ni zaptetmiş biri. Oraya kadı olmuş ve Bedreddin burada doğmuş. O sıralar Yıldırım Bayezit Timur´a esir düşmüştür. Bedreddin, şehzadelerden Musa Çelebi´ye kazasker olur. Şehzadelerden Mehmet Çelebi üstün gelip, Musa Çelebi öldürülünce, Bedreddin İznik´e sürülür. Sürülür ama burada da tek durmaz. Müridler yetiştirir Anadolu´ya salar. Kendi de Rumeli´ye geçer. Ama sonunda Çelebi Mehmet´e yenilir. Çelebi Mehmet´in Bedreddin´in idamı için, devrin şeyhülislamından aldığı fetva da şöyle yazılıdır: “Malı haramdır, ama kanı helaldir.”

       Bedreddin , göğsünden çıkardığı mührünü, fetvanın altına basar. O´nun bu yürekli davranışına rağmen idama götürülürken, Çelebi Mehmet´in huzuruna çıkarılır ve Çelebi Mehmet sorar: “Ne o şeyhim sararmışsın, korkuyor musun?” Bedreddin´in verdiği cevap bugün bile dillerdedir: “Güneş batarken sararır !..”

       Gerçekte hümanist bir hareketin insanı olan Bedreddin, bu konuya nasıl bakıyordu? Neydi Bedreddin´in istediği?

       Bedreddin´in görüşü özetle şu: Tanrı dünyayı yarattı ve insana verdi, öyleyse toprak ve ürünler ortaktır. Bütün insanlar kardeş  ve eşittir. Senin malın, benim malım diye ayrı gayrı yoktur. “Yarin yanağından gayrı” herşey ortaktır. Sonra bu gavur, Müslüman ayrımı nedir? Bu dinler kardeştir. Nedir bu melek-şeytan? İnsanı iyiye güzele götüren herşey  melektir. Melek de, şeytan da insanda vardır, insanın dışında değil. Öldükten sonra cennet-cehennem yok. Mahşer, deccal, mehdi yok. Ne olup bitiyorsa bu dünya da olup bitiyor. Namaz, niyaz ahlakın düzeltilmesi için başvurulan biçimlerdir. Önemli olan ahlak olduğuna göre, illa bir biçimi zorlamak olmaz. İnsan ibadetinde de özgür olmalı, içinden geldiği gibi  ibadet etmelidir.

       Bedreddin´in bu görüşleri, sadece Anadolu´nun Müslüman halkı  arasında değil, diğer dinlerden insanlar arasında, Hıristiyanlar arasında da taraftar buldu. Bedreddin aynı zamanda iktidar konusuna da değiniyor. İktidar seçimle belirlenir, toplumda kimin hüküm süreceğine, halk karar verir diyordu.

       Düşüncesinin özü bu olan Bedreddin, düpedüz materyalisttir. Ama yaşadığı çağın sözü dinseldir, O da çağının sözüyle dile getirmiştir görüşlerini. Kısacası Bedreddin ilk maddeci ve ilk hümanist  filozofumuzdur.

Anahtar Kelimeler: ANADOLU, HÜMANİZMA, DOĞUŞU
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Yazarın Diğer Yazıları
KORKULARIMIZ (26 Mart 2019 - Salı)
İHTİLALLER (03 Mart 2019 - Pazar)
SOSYAL DEMOKRASİDE YEREL YÖNETİMLER (18 Şubat 2019 - Pazartesi)
DÜNYA´DA SEVİLEN LİDER (30 Aralık 2018 - Pazar)
AÇIK MEKTUP (17 Aralık 2018 - Pazartesi)
TÜRKİYE´NİN DIŞARDAN GÖRÜNÜŞÜ (08 Aralık 2018 - Cumartesi)
AVRUPA´DA HÜMANİZMA´NIN DOĞUŞU (23 Kasım 2018 - Cuma)
AVRUPA´DA SOSYAL DEMOKRASİNİN BUNALIMI (24 Eylül 2018 - Pazartesi)
MAHATAMA GANDİ´DEN DERS (17 Eylül 2018 - Pazartesi)
İNSAN VE YAŞAM (10 Eylül 2018 - Pazartesi)
KİRLENEN-YOKOLAN TÜRKİYE!(2) (30 Ağustos 2018 - Perşembe)
KİRLENEN TÜRKİYE!(1) (22 Ağustos 2018 - Çarşamba)
ÇEVRE FELAKETİ YAŞIYORUZ (1) (10 Ağustos 2018 - Cuma)
ANADOLU HALI VE KİLİMLERİ (29 Temmuz 2018 - Pazar)
DEMOKRASİ VE DİKTATÖRLÜK(2) (22 Haziran 2018 - Cuma)
DEMOKRASİ VE DİKTATÖRLÜK(1) (19 Haziran 2018 - Salı)
GERİCİLİK VE İÇYÜZÜ (14 Haziran 2018 - Perşembe)
TUTUCULUK (08 Haziran 2018 - Cuma)
OSMANLICILIK (31 Mayıs 2018 - Perşembe)
OSMANLI HASTALIĞI (21 Mayıs 2018 - Pazartesi)
DEMOKRASİ-NASIL ENGELLENİYOR (10 Mayıs 2018 - Perşembe)
KİM-LER KURTARILIYOR (08 Mayıs 2018 - Salı)
SOSYAL DEMOKRATLAR VE AYDINLIK YARINLAR(1) (23 Nisan 2018 - Pazartesi)
BİRLİKTE YAŞAM (18 Nisan 2018 - Çarşamba)
YIKIMA KARŞI BARIŞ (14 Nisan 2018 - Cumartesi)
SOSYAL DEMOKRAT SENDİKACILIK (11 Nisan 2018 - Çarşamba)
Öğretmen ve Eğitimin Hedefleri (28 Mart 2018 - Çarşamba)
OSMANLI DÖNEMİNDE EĞİTİM (3) (21 Mart 2018 - Çarşamba)
OSMANLI DÖNEMİNDE EĞİTİM (2) (14 Mart 2018 - Çarşamba)
OSMANLI DÖNEMİNDE EĞİTİM (1) (06 Mart 2018 - Salı)
GÜL (28 Şubat 2018 - Çarşamba)
TÜRK -ERMENİ SORUNU (21 Şubat 2018 - Çarşamba)
DERİN YALNIZLIK... (13 Şubat 2018 - Salı)
Siyaset Seçmen(1) (05 Şubat 2018 - Pazartesi)
ARAP BASININDAN (25 Ocak 2018 - Perşembe)
SURİYE BATAĞINA SAPLANIRKEN (21 Ocak 2018 - Pazar)
UYUM-SUZ AHLAKI (18 Ocak 2018 - Perşembe)
DARÜLFÜN´A GERİ DÖNÜŞ (13 Ocak 2018 - Cumartesi)
DÜŞÜNMEYİ GELİŞTİRME(2) (07 Ocak 2018 - Pazar)
DÜŞÜNMEYİ GELİŞTİRME (1) (05 Ocak 2018 - Cuma)
TÜRKİYE-AB İLİŞKİLERİ (1) (31 Aralık 2017 - Pazar)
AVRUPA SOLU (29 Aralık 2017 - Cuma)
CUMHURİYETİN TEMEL İLKELER (22 Aralık 2017 - Cuma)
DÜŞÜNCELERİ ÖĞRENME VE GELİŞTİRME(1) (16 Aralık 2017 - Cumartesi)
TOPLUM VE BAŞARI (07 Aralık 2017 - Perşembe)
Eğitim, okuma anlama (30 Kasım 2017 - Perşembe)
GAZİ GAZETE (27 Kasım 2017 - Pazartesi)
TUTSAKLIKTAN ÖZGÜRLÜK(2) (26 Kasım 2017 - Pazar)
KÜLTÜRE BAKIŞ (23 Kasım 2017 - Perşembe)
SEVGİ VE HOŞGÖRÜ (21 Kasım 2017 - Salı)
ATATÜRKÇÜLÜK VE ÇEŞİTLERİ (17 Kasım 2017 - Cuma)
HİNDİSTAN-PAKİSTAN VE DEMOKRASİ (12 Kasım 2017 - Pazar)
İLKESİZLİK ÜZERİNE KONUŞMA (03 Kasım 2017 - Cuma)
CHP VE ÖRGÜTLENME (27 Ekim 2017 - Cuma)
AŞK ÜZERİNE (25 Ekim 2017 - Çarşamba)
PARTİ İÇİ DEMOKRASİ VE KATILIM (19 Ekim 2017 - Perşembe)
EKSEN KAYMASI REJİM SORUNU (12 Ekim 2017 - Perşembe)
CHP VE SİYASET (04 Ekim 2017 - Çarşamba)
AŞK KİTAPLARI ÜZERİNE (28 Eylül 2017 - Perşembe)
PETROL SAVAŞI (25 Eylül 2017 - Pazartesi)
SANAT YOLUNDA PİSACCO (21 Eylül 2017 - Perşembe)
AB DE TARTIŞMA (14 Eylül 2017 - Perşembe)
DİL GELİŞİMİ VE OKUMA (13 Eylül 2017 - Çarşamba)
ANAOKULUNUN YARARLARI (08 Eylül 2017 - Cuma)
MUSTAFA KEMAL VE MAHATMA GANDİ (02 Eylül 2017 - Cumartesi)
ASIL GÜZELLİK (28 Ağustos 2017 - Pazartesi)
SANATIN GÜCÜ(1) (21 Ağustos 2017 - Pazartesi)
YARATICILIK (15 Ağustos 2017 - Salı)
GÜZELLİĞE SAHİP OLMAK (10 Ağustos 2017 - Perşembe)
SANATIN GÜCÜ (03 Ağustos 2017 - Perşembe)
OSMANLI TOPLUMUNDA KADIN(1) (30 Temmuz 2017 - Pazar)
DEMOKRASİ SORUNU (27 Temmuz 2017 - Perşembe)
ÜNİVERSİTE VE ELİF HOCA (19 Temmuz 2017 - Çarşamba)
Geleceği Görmek (12 Temmuz 2017 - Çarşamba)
SAVAŞA KARŞI BARIŞ (07 Temmuz 2017 - Cuma)
HUZUR İÇİN ADALET (04 Temmuz 2017 - Salı)
DEĞİŞEN CHP NASIL OLMALI?(2) (29 Haziran 2017 - Perşembe)
DEĞİŞEN CHP NASIL OLMALI?(1) (15 Haziran 2017 - Perşembe)
TÜRKÇE SEVDALISI (08 Haziran 2017 - Perşembe)
DOĞA VE İNSANIN ÖLÜMÜ (26 Mayıs 2017 - Cuma)
EĞİTİM VE EDEBİYAT (18 Mayıs 2017 - Perşembe)
YENİ NESİL GENÇLİK (12 Mayıs 2017 - Cuma)
DOSTLUK İÇİN BARIŞ (05 Mayıs 2017 - Cuma)
SOSYAL DEMOKRASİ VE EKONOMİ (22 Nisan 2017 - Cumartesi)
DÜŞÜNMEK (20 Nisan 2017 - Perşembe)
TOPLUM VE HUKUKSAL BARIŞ (07 Nisan 2017 - Cuma)
HUKUK DEVLETİ (30 Mart 2017 - Perşembe)
DEMOKRASİ VE YURTSEVERLİK (23 Mart 2017 - Perşembe)
DEMOKRATİK EĞİTİM (16 Mart 2017 - Perşembe)
EVET-HAYIR (03 Mart 2017 - Cuma)
GÜVENSİZLİK VE KEYFİLİK (24 Şubat 2017 - Cuma)
VURGUN YEMİŞ ÜNİVERSİTELER! (09 Şubat 2017 - Perşembe)
KORKU VE DİKTAYA DAİR (26 Ocak 2017 - Perşembe)
BAĞIMSIZLIK FENERİ (23 Aralık 2016 - Cuma)
Yılanlı köy gecelerinde (16 Aralık 2016 - Cuma)
REJİM DEĞİŞİKLİĞİNE KARŞIYIZ (13 Aralık 2016 - Salı)
AB TÜRKİYE İLİŞKİLERİ (20 Kasım 2016 - Pazar)
CHP SOLDA (MI?) (27 Aralık 2015 - Pazar)
Çöken Eğitim (01 Ocak 0001 - Pazartesi)
Sayfa:
EKONOMİYE BAKIŞ
BAŞYAZI VE GÜNÜN YORUMU Çetin Remzi YÜREGİR
ÜÇ NOKTA SATIRBAŞI
Cihat OVALI-SPOR YORUM-PANORAMA
Cihat OVALI-SPOR YORUM-PANORAMA
ÜMİDİMİZİ KORUYORUZ
Cumali KARATAŞ
Cumali KARATAŞ
ZEYNEP EZMEN´LE SÖYLEŞİ
Yılmaz AYDOĞAN / BÖYLE GİTMEZ!
Yılmaz AYDOĞAN / BÖYLE GİTMEZ!
TERÖRİST SUÇLAMASI
PROF. DR. FİKRİ AKDENİZ - BİLİM DÜNYASI
PROF. DR. FİKRİ AKDENİZ - BİLİM DÜNYASI
ADANA-ANAMUR GEZİMİZİN ARDINDAN-12
Zeynep Kural-İNCE DOKUNUŞLAR
Zeynep Kural-İNCE DOKUNUŞLAR
ON BEŞ GÜNLÜK BİR ÖYKÜ
Ali MARALCAN- EMEKLİ KURMAY ALBAY
Ali MARALCAN- EMEKLİ KURMAY ALBAY
18 MART ŞEHİTLERİ ANMA GÜNÜ VE ÇANAKKALE ZAFERİNİN 104. YIL DÖNÜMÜ KUTLAMASI
Hasan GÜNEŞ- İLK ADIM
Hasan GÜNEŞ- İLK ADIM
OKULLARDA DAVRANIŞ DÜZELTME VE DEĞİŞTİRME
KONUK YAZAR
KONUK YAZAR
Dost acı söyler sayın Kılıçdaroğlu
Ahmet DUMAN
Ahmet DUMAN
Geçersiz Sayılan, Oylar mı? Yoksa Milli İrade mi?
M. Ziya YERGÖK
M. Ziya YERGÖK
SAHADAN GÖZLEMLER: HAYIR YÖNÜNDE
Cezmi DOĞANER
Cezmi DOĞANER
NEDEN DÜŞÜNDÜĞÜNÜ SÖYLEMEZ İNSAN KORKAR(1)
Mustafa Gazalcı -"Öğretmenin Not Defterinden"
Mustafa Gazalcı -"Öğretmenin Not Defterinden"
SAVCI DOĞAN ÖZ´Ü SAYGIYLA ANARKEN...
Prof. Dr. Mehmet TOMANBAY
Prof. Dr. Mehmet TOMANBAY
EKONOMİ YÖNETİMİNİN SORUMLULUĞU ARTIYOR!
Prof. Dr. Özer OZANKAYA
Prof. Dr. Özer OZANKAYA
LAİK DEVLET İLKESİNİN ANAYASAMIZA GİRİŞİNİN 91. YILDÖNÜMÜ
Zekai BULUÇ
Zekai BULUÇ
YENİ LİBERALİZM GELDİ, SEFA GELDİ HOŞ GELDİ!
Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ,
Prof. Dr. İbrahim ORTAŞ,
8 Mart Dünya emekçi kadınalar günü tüm çalışan-emekçi kadınlarımız için kutlu olsun.
OKUR KÖŞESİ
OKUR KÖŞESİ
BAYRAM MI GELMİŞ?
Ata Alp And
Ata Alp And
aktüalite ve edebiyat - AŞK
1923 YENİDEN - Ercan AKARPINAR
1923 YENİDEN - Ercan AKARPINAR
İDLİP
EĞİTİMCİNİN KALEMİNDEN-Kemal Çelikkaya
EĞİTİMCİNİN KALEMİNDEN-Kemal Çelikkaya
ALTMIŞ BEŞ YAŞ ÜSTÜ YOLCULARI VE ÖZEL HALK OTOBÜSLERİ
Can UĞURATEŞ-Sırası Geldikçe
Can UĞURATEŞ-Sırası Geldikçe
HALKTAN BİRİ OLMAK, HALKIN ARASINDA OLMAK
Celal Topkan
Celal Topkan
KİM KAYBETTİ
ALİ TAŞ ADN.
ALİ TAŞ ADN.
kitaplık-“BENCİL SÖYLEŞİ”
Av.Cemil DENLİ
Av.Cemil DENLİ
ATATÜRK 30 AĞUSTOS´U ANLATIYOR
İlhan ALPER
İlhan ALPER
NEYDİ O GÜNLER
Ahmet ERDOĞDU
Ahmet ERDOĞDU
YENİ ADANA GAZETESİNİN KUVAYI MİLLİYE RUHUYLA 100. YILI
Mahmut TEBERİK- AYRAÇ
Mahmut TEBERİK- AYRAÇ
Tarihten Ders Almak
Ahmet DOKUZOĞLU-NE DEMİŞTİK?
Ahmet DOKUZOĞLU-NE DEMİŞTİK?
YASİN
Adil OKAY
Adil OKAY
ADİL OKAY YAZDI: “ZAMANA ADANMIŞ YÜZLERİMİZ”*
Özcan İNCEOĞLU
Özcan İNCEOĞLU
TOROS KAPLANI GALİBİYET İSTİYOR
TURUNCU ADAM - Mahmut REYHANİOĞLU
TURUNCU ADAM - Mahmut REYHANİOĞLU
ADANALI OLUNMAZ ADANALI DOĞULUR
AZ ve  ÖZ A.AKDAMAR
AZ ve ÖZ A.AKDAMAR
BİRİ ANLATSA!...
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar
ÜÇ NOKTA SATIRBAŞI

/resimler/2016-2/23/1416139429844.jpg

ADANA`DA NÖBETÇİ ECZANELER

/resimler/2015-5/28/1255038362873.jpg

ADANA İLİ ÖNEMLİ TELEFONLAR

/resimler/2016-3/22/1515302901917.jpg

HAFTANIN PANAROMASI

/resimler/2019-4/16/1521058014549.jpg